Home دیدگاه چگونه فلسفه بخوانيم؟
چگونه فلسفه بخوانيم؟
1

چگونه فلسفه بخوانيم؟

1

محسن آزموده

در طول سال‌ها مطالعه و كار در حوزه انديشه، بارها به اين پرسش برخورده‌ام كه چگونه فلسفه بخوانيم؟ روش سنتي پيشنهادي در مدارس سنتي و حتي دانشگاه‌هاي ما توصيه، مطالعه منطق به عنوان مقدمه و زبان فلسفه و سپس پرداختن به آثار فلسفي بود. در مدارس سنتي كه فلسفه سنتي و حكمت مي‌آموختند، به ويژه در دوران متاخر به اين منظور كتاب‌هايي هم پديد آمده بود، مثل منطق نوشته علامه مظفر در آموزش منطق و بدايه الحكمه از علامه طباطبايي كه يك دوره مقدماتي فلسفه سنتي و حكمت اسلامي است و معادل آن در دانشگاه‌ها كتاب‌هايي چون منطق صوري محمد خوانساري و كليات فلسفه نوشته ريچارد پاپكين و آوروم استرول با ترجمه دكتر سيدجلال‌الدين مجتبوي معرفي مي‌شد.  اما نگارنده در پاسخ به پرسش بالا معمولا دو، سه كتاب به نسبت مقدماتي را معرفي مي‌كنم، از جمله خودآموز فلسفه نوشته مل تامپسون با ترجمه بهروز حسني و سرگذشت يا داستان فلسفه، نوشته برايان مگي، با ترجمه حسن كامشاد يا ماني صالحي علامه. منطق اصلي براي انتخاب و پيشنهاد اين دو كتاب در نظر گرفتن فلسفه همچون يك شهر است. براي آشنايي با يك شهر و احيانا گشت و گذار و در نهايت در صورت تمايل زندگي در آنجا، دو آگاهي كلي مفيد است، اول داشتن نمايي كلي از شهر (نقشه شهر) و آشنايي با جغرافياي آن و دوم شناخت كلي از تاريخ و پيشينه‌اش.  خواننده با كتاب اول يعني خودآموز فلسفه، به طور كلي با جغرافياي موضوعات و مسائل مختلف فلسفه همچون يك شهر آشنا مي‌شود، يعني اولا در مي‌يابد كه اصولا فلسفه چيست و چرا بايد آن را خواند و ثانيا با اصلي‌ترين محله‌هاي اين شهر، مثل معرفت‌شناسي و هستي‌شناسي و فلسفه دين و فلسفه ذهن و فلسفه علم و فلسفه اخلاق و فلسفه و سياست و … كتاب دوم، يعني سرگذشت يا داستان فلسفه، ما را با تاريخ اين شهر و بزرگ‌ترين ساكنان و سازندگانش آشنا مي‌سازد، اينكه فلسفه اصلا از كجا آغاز شد، چه مسيري را تا به امروز طي كرده و در طول بيش از دو هزار فلسفه‌ورزي، چه فيلسوفان و جريان‌هاي فلسفي بزرگي پا به هستي گذاشتند و هر يك كدام ساختمان و سازه را ساختند و چه ايده‌ها و پرسش‌هاي بديع و جذابي را پيش روي بشر گذاشتند.  تصورم اين است كه خواننده با مطالعه اين دو كتاب و آثاري مشابه، تصوري عمومي از تاريخ و جغرافياي شهر فلسفه به دست مي‌آورد و احتمالا علاقه من مي‌شود كه در ادامه جدي‌تر به آن بپردازد، ضمن آنكه شناخت اجمالي از موضوعات و مسائل و چهره‌هاي فلسفي، به او كمك مي‌كند كه متناسب با دغدغه‌ها و علاقه‌مندي‌هايش، فيلسوف يا موضوع خاص را برگزيند، يكي به فلسفه هنر علاقه دارد، ديگري به هستي‌شناسي، سومي به فلسفه علم و… همچنان كه يكي در خود با سقراط هم نظري بيشتري مي‌يابد و مسائل و مشكلات خود را در آثار و انديشه‌هاي او مي‌يابد، ديگري با نيچه، سومي با كانت و… . زبان و بيان نويسنده هر دو كتاب مذكور، يعني برايان مگي و مل تامپسون بسيار روان و ساده و سليس است و خواننده ناآشنا كه احتمالا بارها از پيچيدگي و ابهام فلسفه شنيده، دچار وحشت و ابهام نمي‌شود، در كنار اينها بايد از ترجمه‌هاي خوب و خواندني و دقيق اين دو كتاب ياد كرد. خلاصه آنكه تاكنون در پاسخ به كسي كه مي‌پرسيد چگونه فلسفه بخوانم، با منطق و دليلي كه ذكر شد، پيشنهادهاي مذكور را ارايه مي‌كردم.  البته ممكن است كسي هم منطق و هم مصاديق اين روش را درست نداند و پاسخ ديگري در قبال پرسش چگونه فلسفه بخوانيم، ارائه كند. يعني بسياري با فرض قبول منطق آشنايي گام به گام، آثار ديگري را پيشنهاد مي‌كنند، براي مثال در دهه‌هاي گذشته، معمولا آثار ويل دورانت (لذات فلسفه و تاريخ فلسفه) يا ساده‌تر از آن دنياي سوفي يا تاريخ فلسفه غرب برتراند راسل به عنوان آثار مقدماتي براي شروع فلسفه معرفي مي‌شد. در سال‌هاي اخير هم كه شمار آثار مقدماتي افزايش چشمگيري يافته، گروهي به مطالعه كتاب‌هاي اروين يالوم و آلن دو باتن (تسلي بخشي‌هاي فلسفه) به مطالعه فلسفه علاقه‌مند شده‌اند.  البته گروهي هم اصولا با اين روش شروع فلسفه از اساس مخالفند و معتقدند كه براي فلسفه خواندن بايد مستقيما به مطالعه آثار فيلسوفان پرداخت. به نظر اين گروه، آثار ساده شده (simplified) و به تعبير تحقيرآميز ايشان «فست فودي» تامل‌برانگيز نيستند و ذهن مخاطب را درگير نمي‌كنند، بر دانايي و آگاهي او از فلسفه و مسائل آن نمي‌افزايند و به جاي آن توهمي از دانايي و بي‌نيازي در او پديد مي‌آورند، به خصوص كه چند لايگي و غناي معنايي نوشته‌هاي اصيل فلسفي را ندارند. گروهي هم مسيري ميانه را پيشنهاد مي‌كنند يعني به آثار اصيل فلسفي دعوت مي‌كنند، منتها نه نوشته‌هايي بسيار پيچيده و سخت مثل متافيزيك ارسطو و اخلاق اسپينوزا و پديدارشناسي روح هگل و هستي و زمان هايدگر، بلكه مي‌گويند بهتر است مثلا از مكالمه‌هاي خواندني و روان و در عين حال عميق افلاطون مثل رساله ضيافت يا رساله دفاعيه سقراط (آپولوژي) شروع كرد.  نگارنده در سال‌هاي اخير، بيشتر به اين رويكرد آخر گرايش پيدا كرده و معتقد است كه متعاطي و جوينده فلسفه، بهتر است با آثاري اصيل و در عين حال نه چندان دشوار (دستكم در ظاهر) شروع كند، اگرچه به هر حال خواندن متن اصلي فلسفي، بهتر است حتي اگر به همراه استاد يا معلم نباشد، به صورت جمعي و همراه با گفت‌وگو صورت گيرد و خواننده فريب ظاهر عبارات را نخورد و بر سر جمله جمله آن با ديگران بحث كند. اما در نهايت اينكه پرسش اصلي‌تري كه هر جوياي فلسفه در كنار چگونگي فلسفه خواندن بايد به آن پاسخ دهد اين  است كه اصلا چرا بايد فلسفه خواند؟ مساله‌اي كه كوشش براي پاسخ به آن شايد مسير و طريق ورود به شهر فلسفه را نيز روشن  سازد.

منبع: روزنامه اعتماد 29 آبان 99

Comment(۱)

  1. 20 سال است که بخاطر مقالات، کتب، تیوری ها و روش تدریس رهایی بخش م و کامنت های انتقادیم در سطوح ملی و بین المللی توسط افرادی که در آپارتمان بالای آپارتمانم مستقر کرده اند رصد، کنترل و شکنجه می شوم. حتی راداری در آنجا مستقر کرده اند که علاوه براینکه من را می بینند و شنود می کنند، احساسات م را هم درک می کنند وارگانهای حیاتی بدن م از جمله مغزم را با اشعه و پرتوهای خطرناک و ویرانگر مورد حمله قرار می دهند. بویژه هر شب درمیان نمی گذارند تا صبح بخوابم که این کل اعصاب و زندگی من را مختل کرده است. – آنها نمی خواهند من حتی کتب و مقالات علمی بنویسم! شب ها به محض اینکه خوابم می گیرد ناگهان احساس می کنم مغزم می خواهد از سرم بیرون بزند و از وحشت بر می خیزم که دقیقا در همان لحظه تلفن م تک زنگ می خورد – (در سال 1389 در چند شب اول بعد از اینکه دامادمان را کشتند هم به تلفن م تک زنگ می زدند). تا حدود 20 دقیقه سرم گیج می رود و تلو تلو می خورم و تا چند روز لکنت زبان دارم. روز بعد که برای خرید بیرون می روم سر راهم افرادی مامور این مافیا آدرس حرم امام رضا ع و … را از من می پرسند – می خواهند ببینند پرتوها چقدر از کارایی مغز من را تخریب کرده اند. در اتوبوس هر از چند گاهی آقایی که کمی به دیوانگی زده کنارم می نشیند و می گوید یک ویدیو در کانال آپاراتم بگذارم وحضرت آقا را تکریم کنم تا دست از سرم بردارند و من را معدوم نکنند …. در اینترنت سرچ کردم متوجه شدم این نوع رادارهای خانگی پرتو افکن فقط در اختیار سازمانهای امنیتی آمریکا، چین و روسیه هستند. با “دکتر منصور هاشمی” استاد دانشگاه گیلان هم همین بربریت ها را بخاطر ایده هایی که مطرح می کند دارند. – پروفسور سید محمد حسن حسینی

    بیش از دو سال است که اجازه نمی دهند آپارتمانم را که آنرا تبدیل به شکنجه گاهی برای من کرده اند بفروشم و از ایران بروم. حتی از طریق سایت دیوار هم نمی گذارند اینکار را بکنم! هر زمان آگهی فروش آپارتمانم را می گذارم حذفش می کنند و از طریق بنگاهی به نام “عمارت مجلل” و “آراد” در فرامرز عباسی مشهد به دروغ همان آگهی من را کپی پیست می کنند و شماره تلفن خودشان را می دهند و مانع فروش آن می شوند! چرا از خروج من از ایران وحشت دارند!؟ – پروفسور سید محمد حسن حسینی

    به اصطلاح جوم هوری اسلامی یکی از عجیب ترین کشورهای فاسد دنیاست که در آن اصولگراهای فاشیست بازیچه روس ها و چین کمونیست و فرصت طلبان (اصلاح طلبان) شبهه فاشیست مزدور امپریالیسم (دموکرات های) آمریکا حتی این حق را برای امثال من قایل نیستند که بطور مستقل به خدمت به مردم و مستضعفان بپردازیم! – معتقدند باید زیر ید رهبران آنها و بر اساس امیال و اهداف آنها به فعالیت و حتی مبارزه بر علیه یکدیگر! ادامه دهیم. می خواهند این انشقاق مطلوب اربابانشان در جهت سو استفاده و چپاول حداکثری منابع ملی و انسانی ایرانیان ادامه یابد و همچنان حق آزادی را هم که خداوند به ما داده با تهدید حق زندگی مان و به گروگان گیری باقی مانده عزیزانمان از ما به یغما برند… این حکومت که با هر نوع آزادی و آبادی و تمدن مخالف است اسلامی نیست بلکه شیطانی و فاشیستیست. – پروفسور سید محمد حسن حسینی

    بعد از بیش از 3000 ساعت کلاس های رسمی زبان انگلیسی، فارغ التحصیلان دانشگاههای ما قادر نیستند حتی ده دقیقه با این زبان بین المللی صحبت کنند و یا دو پاراگراف بنویسند. در مورد زبان عربی هم حتی آیت اللله های ما بعد از حدود 40 سال تحصیل به زبان عربی در حوزه های علمیه قادر نیستند با این زبان الله صحبت کنند. بیش از 90% فارغ التحصیلان دانشگاههای ما قابلیت جذب در بارهای کار ملی و بین المللی را ندارند. بیش از 80% مواد مخدر جهان در ایران توزیع و مصرف می شود. به گفته معاون فرماندار سابق تهران بیش از 90% مردم ایران از دین روی برگردانده اند – از نظر من اما دین ستیز شده اند. همین جریان که به این امور و فلاکت جامعه و تمدن ایرانیان انجامیده عمدا و سیستماتیک نخبه ها را دفع و پخمه های دین فروش را در دانشگاهها و سطوح مدیریتی جذب می کنند. همزمان افرادی همانند من را که برای غالب معضلات فعلی “راهبرد” ارایه داده ایم را به فاشیستی ترین و شیطانی ترین روشها مورد هدف و آزار و اذیت و شکنجه می کنند تا فرار کنیم و یا بمیریم! این مملکت در دست امام زمان عج است یا در دست ایجنت های استعمارگر پیر انگلیس و دموکراتهای آمریکا؟! – پروفسور سید محمد حسن حسینی

LEAVE YOUR COMMENT

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

یک × 3 =