Home اخبار عذرخواهي كنيد، استعفا دهيد
عذرخواهي كنيد، استعفا دهيد
0

عذرخواهي كنيد، استعفا دهيد

0

مطالبه مردمي پس از روشن‌شدن دليل واقعي سقوط هواپيماي اوكرايني از مسوولان دخيل در حادثه

عذرخواهي كنيد، استعفا دهيد

شنبه، بيست و يكم دي‌ماه به وقت 7 صبح، هواپيماي بويينگ 737 «بار ديگر» سقوط كرد؛ درست همان زمان كه همه ما بازماندگان در چهار گوشه دنيا متوجه شديم، مسافران اين هواپيما كه با اشك و لبخند از فرودگاه بدرقه شدند تا چشم‌انتظاري كسان‌شان در گوشه‌اي ديگر را پايان دهند، در پي «خطايي انساني»، با يك موشك كروز اشتباه گرفته شدند؛ اشتباهي به قيمت جان باختن 176 شهروند ايراني و غيرايراني، چراكه اگر صبح چهارشنبه كمي پس از 6 و 12 دقيقه، تن‌ها و خاطرات مسافران بويينگ 737 بر زمين اطراف پرند فرو ريختند. داستان پرواز شماره 752 هواپيمايي بين‌المللي اوكراين از مبدا «تهران» به «كي‌يف» و مسافران آن بالاخره به مقصد رسيد: تشخيص «خطاي انساني» با 72 ساعت تاخير.

حمله به «عين‌الاسد»، تلفات در تهران

داستان اسقاط يك هواپيماي مسافربري اما از يك حمله نظامي آغاز شد. ساعت 1:20 دقيقه بامداد چهارشنبه به وقت تهران، جمهوري اسلامي به يكي از پايگاه‌هاي نظامي امريكا در عراق حمله كرد. يك هفته پيش از آن، دقيقا در همان ساعت سردار قاسم سليماني، فرمانده سپاه قدس در عراق از سوي امريكايي‌ها ترور شد و جمهوري اسلامي انتقام او را در همان ساعت با حمله 15 موشك به پايگاه «عين‌الاسد»، بزرگ‌ترين پايگاه نظامي امريكا در عراق گرفت. اين اقدام اگرچه اقدامي متقابل براي جمهوري اسلامي به حساب مي‌آمد، اما براي بسياري از كشورهاي منطقه و فرامنطقه احتمالي بر آغاز جنگ بود. از همين‌رو كشورهاي منطقه و هم‌پيمانان امريكايي و اروپايي‌شان و هم جمهوري اسلامي در حالت آماده‌باش كامل و در اولين درجه هشدار سامانه آفندي و پدافندي قرار گرفتند. همزمان با اين اقدام، اخباري مبني بر پرواز جنگنده‌هاي امريكايي از آشيانه‌هاي‌شان و آماده‌باش كامل نيروهاي نظامي داخلي نيز شنيده‌ شد. با اين حال نه جنگي آغاز شد و نه حملات تداوم يافت و تشديد شد. تنها ساعاتي پس از تخريب «عين‌الاسد» در عراق، يك فروند هواپيماي مسافربري در حال پرواز آتش گرفت و حوالي تهران سقوط كرد.

مبدا: تهران، مقصد: نامعلوم

پرواز 752 چهارشنبه، به وقت 6 و 12 دقيقه بامداد فرودگاه امام خميني را از تهران به مقصد كي‌يف با 176 سرنشين ترك كرد. اين پرواز هرگز به مقصد نرسيد. خلبان و خدمه اوكرايني اين پرواز به همراه شهروندان ايراني، كانادايي، افغانستاني، سوئدي و بريتانيايي از تهران عازم كي‌يف بودند تا احتمالا با پرواز دومي پايتخت اوكراين را به مقصدي ديگر ترك كنند، اما هرگز به فرودگاه نرسيدند. صبح چهارشنبه خبرها نشان مي‌داد كه يك فروند هواپيماي مسافربري در حوالي پرند تهران به علت «نقص‌ فني» سقوط كرده است. «نقص‌ فني» آنچنان به گوش‌هايي كه همواره در تحريم‌ هوايي و هواپيمايي بوده‌اند، آشنا و عادي آمد كه تا لحظات اوليه تنها يك اتفاق ناگوار پس از يك حمله نظامي موفق به حساب مي‌آمد. اين روايت اما با انتشار فيلمي كه توسط يك نگهبان شيفت شب در منطقه صنعتي و يك سرباز وظيفه گرفته شده ‌بود، تغيير كرد. اين فيلم‌ها نشان مي‌داد كه هواپيما حين پرواز به يك‌باره آتش گرفته و سپس سقوط كرده است. آتش گرفتن و منفجر شدن يك‌باره هواپيما و ديده شدن شيء نوراني در نزديكي آن، اين احتمال را تقويت كرد كه در شرايط آماده‌باش، هواپيماي 737 هدف اصابت موشك قرار گرفته است. با اين حال اين احتمال تنها از سوي برخي كاربران در فضاي مجازي و خبرنگاران باز هم در فضاي مجازي و نه رسانه‌اي مطرح شد؛ چراكه نخست همه‌ چيز بر پايه گمانه‌زني بود و هيچ بررسي متقني صورت نگرفته‌ بود و دوم امكان طرح اشتباه و خطاي نظامي حتي در قالب گمانه‌زني نيز در محدوده خطوط قرمز رسانه‌هاي داخلي قرار داشت.

تكذيب يك واقعيت؛ تنها صدايي كه

شنيده شد

پس از ساعاتي، احتمال رخداد يك خطاي نظامي از سوي مقام‌هاي مسوول رد شد و پرداختن به اين موضوع در رسانه‌ها را دشوارتر كرد. با اين حال فيلم‌هاي منتشر شده از آتش گرفتن و سقوط هواپيما، شيوه رخداد و نوع سقوط و آتش‌گرفتن، عدم برقراري ارتباط خلبان با برج مراقبت و اعلام نقص فني جملگي باعث ايجاد پرسش‌هاي متعددي در مورد اين هواپيما شده‌ بود. با اين حال تنها صدايي كه يكپارچه شنيده مي‌شد، تكذيب يك واقعيت بود. علي عابدزاده، رييس سازمان هواپيمايي كشوري جمهوري اسلامي ايران در كنفرانس خبري كه روز جمعه پس از شدت گرفتن احتمال حمله موشكي به هواپيماي مسافربري برگزار شد، تاكيد كرد كه «چيزي كه مي‌توانيم به‌طور حتم بگوييم، اين است كه هواپيما مورد اصابت موشك قرار نگرفته است.» او پنجشنبه شب، يعني يك روز پس از حادثه نيز در يك برنامه تلويزيوني اعلام كرده‌ بود: «اصلا طرح موضوع سقوط به دليل اصابت موشك منطقي نيست.» او همچنين گفته ‌بود كه «بيش از يك دقيقه بود كه هواپيما در هوا آتش گرفته‌ بود و موقعيت آن نشان مي‌داد كه خلبان تلاش مي‌كرد، برگردد.»

همچنين گزارش اوليه سازمان هواپيمايي كشور نيز متضمن اين موضوع بود كه بويينگ ۸۰۰-737 اندكي پس از برخاستن از فرودگاه تهران، دچار نقص فني شده است. در حالي كه مقام‌هاي داخلي همه‌ چيز ‌جز نقص فني را توطئه مي‌پنداشتند، برخي مقام‌هاي خارجي مرتبط با اين ماجرا تاكيد مي‌كردند كه تصاوير گرفته شده از هواپيما نشان مي‌دهد، اندكي پس از برخاستن انفجاري در نزديكي آن رخ داده و ظاهرا آتش گرفته‌، از مسير منحرف شده و كمي بعد سقوط كرده است. جاستين ترودو، نخست‌وزير كانادا از جمله مقام‌هاي مسوول خارجي بود كه تاكيد كرد بر اساس اطلاعاتي كه اين كشور از چند منبع مختلف دريافت كرده، زماني كه نيروهاي نظامي ايران در حالت حداكثر هشدار بودند، يك موشك، هواپيما را سرنگون كرده‌ كه البته احتمالا غيرعمد بوده است.

اوكراين نيز اصابت موشك يا حمله تروريستي را در مورد پرواز 752 محتمل مي‌دانست. مسوول داخلي در پاسخ به اين ابهام كه چرا خلبان نقص فني را گزارش نداده، تاكيد داشتند كه هواپيما در ارتفاع 2400 متري بوده و ارتباط راداري‌اش قطع شده‌؛ بنابراين پيام اضطراري مخابره نشده است. آنها همچنين اظهار كردند كه هواپيما به سمت غرب پرواز مي‌كرده، اما پس از مشكل ايجاد شده به سمت راست پيچيده و در لحظه سانحه در مسير بازگشت به فرودگاه بوده است.

با اين حال منابع ديگري تاكيد مي‌كردند كه اين هواپيما امن بوده و درصورت خرابي موتور در ارتفاعي كه بويينگ 737 پرواز مي‌كرده، نبايد چنين اتفاقي رخ مي‌داده است. همچنين گفته مي‌شد كه تغيير مسير هواپيما شايد به ‌دليل درجا كشته شدن خلبان و خدمه بوده ضمن اينكه تركش‌ها مي‌توانند سيستم ارتباط هواپيما را نيز قطع كنند كه در اين صورت فرصتي براي تماس راديويي با مركز كنترل ترافيك هوايي فراهم نمي‌شود.

در اين حال ايران ضمن دعوت از شركت بويينگ به عنوان سازنده هواپيما و كشورهايي كه اتباع‌شان سرنشين هواپيما بودند، براي حضور در فرآيند تحقيق و تفحص از حادثه وعده داد كه با تحقيق كامل علل و عوامل حادثه را بررسي مي‌كند. همچنين اعلام شد كه روز جمعه جعبه سياه هواپيما كه حاوي اطلاعات پرواز و يك ضبط‌كننده مكالمات داخل كابين است، باز خواهد شد.

رونمايي از جعبه سياه يا رونمايي از يك اشتباه

تا ساعات پاياني روز جمعه همه منتظر بودند كه پس از 3 روز بالاخره نتيجه تحقيقات رسانه‌اي شود. از روز چهارشنبه تا جمعه همه ‌چيز مبناي گمانه‌زني داشت. تا بالاخره صبح شنبه تكليف جان از دست رفته ۸۲ ايراني، ۶۳ كانادايي و شهرونداني از اوكراين، سوئد، افغانستان، آلمان و بريتانيا مشخص شد.

بنا بر اطلاعيه‌اي كه ستادكل نيروهاي مسلح منتشر كرد، ساعاتي پس از عمليات موشكي، پروازهاي جنگي نيروهاي امريكايي اطراف كشور افزايش يافته و برخي اخبار از تحركات هوايي به ‌سمت مراكز راهبردي در كشور به واحدهاي دفاعي واصل و اهداف متعددي در برخي صفحات رادار مشاهده و موجب حساسيت بيشتر در مجموعه‌هاي پدافند هوايي شد. در همين زمان هواپيماي اوكرايني هنگام چرخش، كاملا در حالت نزديك‌شونده به يك مركز حساس نظامي سپاه و در ارتفاع و شكل پروازي يك هدف متخاصم قرار گرفته و در اين شرايط بر اثر بروز خطاي انساني و به ‌صورت غيرعمد، هواپيماي مذكور مورد اصابت قرار گرفت. بعد از انتشار اين بيانيه، حسن روحاني رييس‌جمهوري نيز با انتشار بيانيه‌اي از خطاي پدافند سپاه گفت.

در پي اين حادثه سيد ابراهيم رييسي، رييس قوه ‌قضاييه با صدور دستوري خطاب به رييس سازمان قضايي نيروهاي مسلح از او خواست ضمن جمع‌آوري مستندات درباره سقوط هواپيماي اوكرايني در اسرع وقت، نسبت به شناسايي مقصران اين حادثه اقدام كند. دادستان‌ كل كشور با صدور دستوري خطاب به دادستان نظامي تهران، از او سرعت ‌بخشيدن در تحقيقات را خواست. همچنين علي لاريجاني، رييس مجلس شوراي اسلامي نيز طي پيامي خواستار بررسي ابعاد اين خطا از سوي دستگاه‌هاي ذي‌ربط شد و شناسايي عوامل قصور يا تقصير در ايجاد اين واقعه را مطالبه‌اي بحق توصيف كرد كه نبايد از آن غفلت شود. همزمان سردار اميرعلي حاجي‌زاده، فرمانده نيروي هوافضاي سپاه پاسداران در نشست خبري علت اين رخداد را تشريح كرد و از خطاي اپراتور در اشتباه گرفتن يك هواپيماي مسافربري با موشك كروز گفت. مقام‌هاي اوكرايني و كانادايي نيز پس از انتشار اين بيانيه‌ها خواستار عذرخواهي رسمي جمهوري اسلامي و جبران خسارات مادي و معنوي اين حادثه شدند.

تناقض‌هاي آشكار

آنچه در تمام اين ايام به چشم آمد، تناقض‌هاي آشكار ميان اظهارات مسوولان بود. در حالي كه سردار اميرعلي حاجي‌زاده، فرمانده نيروي هوافضاي سپاه پاسداران در نشست خبري روز گذشته اعلام كرد كه چهارشنبه در راه بازگشت از غرب كشور به تهران متوجه سقوط هواپيما شده و احتمال بروز يك خطاي انساني در جريان شرايط آماده‌باش نظامي را با برخي مسوولان در ميان گذاشته‌ اما نه‌تنها هيچ مقام نظامي در 3 روز گذشته از اين احتمال سخن نگفت، حتي رييس‌جمهوري و برخي مقامات نيز در بيانات خود مدعي شدند در 3 روز گذشته از اين خطاي انساني بي‌خبر بوده‌اند.

جعبه سياه خبر

عباس عبدي

بنده معمولا در مراحل اوليه هر رخداد پيگير اخبار آن نيستم، زيرا با وجود فضاي مجازي و شبكه‌هاي اجتماعي چنان اخبار و تحليل‌هاي ضد و نقيضي منتشر مي‌شود كه خواندن آنها جز اتلاف وقت و نيز اغتشاش روح و روان نتيجه ديگري ندارد. بنابراين صبر مي‌كنم تا ابعاد ماجرا روشن شود بعد داوري يا اظهارنظر كنم. ولي در اين مورد خاص قضيه متفاوت بود. چون برخي از نزديكانم پيگير ماجرا بودند، سعي كردم كه مساله را حداقل براي خودم روشن كنم. هر چند نكته‌اي كه از ابتدا برايم قطعي مي‌نمود، اين است كه دروغگويي در اين مورد عملي احمقانه است. شايد دروغگويي درباره زندانيان عجيب نباشد، چون تجربه چنين دروغ‌هايي را عليه خودم داشته‌ام؛ زيرا كسي آنجا نيست كه حقيقت را برملا كند، خدا هم كه آنجاست، ظاهرا در اين دنيا اقدامي نمي‌كند، همه را گذاشته براي آن دنيا، ولي اين مورد قابل كتمان نبود و دير يا زود مساله روشن مي‌شد. بنابراين احتمال مي‌دادم كه مسوولان حقيقت را مي‌گويند، نه به اين دليل كه دروغگو نيستند، بلكه به اين دليل كه گمان مي‌كردم شعور دارند كه در اين مورد دروغ نگويند. با اين حال پيگير ماجرا شدم. بعدازظهر پنجشنبه يكي از مقامات بالاي دولت را در جمعي ديدم. اولين پرسشم درباره اتفاق ناگوار كرمان و سپس سقوط هواپيما بود. كس ديگري هم سوال نكرد. قدري درباره كرمان توضيح داد و در مورد هواپيما در يك كلمه قاطعانه گفت كه آن نقص فني بوده. آن قدر قاطع بود كه ترديدي نداشتم كه خودش هم همين طور فكر مي‌كرد! شب در خانه بودم كه زنگ زدم به يكي از مسوولان هواپيمايي كشوري كه او را مي‌شناختم. جواب نداد. بعد خودش زنگ زد، معلوم شد كه همراه رييس هواپيمايي كشوري در صداوسيما بوده تا توضيح دهند كه چرا موشك نبوده!

البته برخي توجيهات براي ذهن ساده قابل فهم بود، اينكه در هوا منفجر نشده، اينكه با شكم روي زمين آمده و در زمين منفجر شده كه سوخت هواپيما كامل و پر بوده و… ولي خب چند نكته را هم نگفتند. اينكه تركش‌هاي روي بدنه چه معنايي دارد؟ اينكه موشك حرارتي به موتور مي‌خورد و بدنه را دو نيم نمي‌كند. اينكه چرا صحبتي ميان خلبان با برج مراقبت نيست و اينكه فيلم ويديويي موجود را چگونه توجيه مي‌كنند؟ او گفت رييس قاطعانه رد مي‌كند. در حالي كه من نظر او را خواسته بودم و او هم يك جوري صحبت مي‌كرد كه حدس زدم خيلي هم جدي نيست. ولي بالطبع بايد به من حقيقت را مي‌گفت. يا حداقل اظهار عدم اطمينان مي‌كرد و با اما و اگر حرف مي‌زد. حداقل به صورت ضمني به من مي‌گفت كه حاضر نيست قاطعانه اظهارنظر كند. چون هواپيمايي كشوري و وزارت راه حتما بايد از ماجرا اطلاع مي‌داشتند. البته مهم‌تر از آنها پدافند هوايي است كه بايد به‌طور قطع مي‌دانست كه چه دسته‌گلي به آب داده است. گذشت و كمابيش شك داشتم ولي هنوز فكر مي‌كردم كه اينها آن قدر مي‌دانند كه نبايد خلاف واقع نگويند. به ويژه تكذيب سخنگوي دولت را كه ديدم بيشتر اطمينان يافتم ولي هنوز پرسش‌هاي اصلي حل نشده بود. بعدازظهر جمعه بود كه آقاي ربيعي زنگ زد. پس از يك احوالپرسي كوتاه گفت: نظرت چيه؟ چه كار كنم؟ گفتم: درباره چي؟ گفت: كل ماجرا دروغ است و آبروي من رفته است. جالب است كه ربيعي هم در ابتدا فكر آبروي خودش بود! البته حق داشت، زيرا ساختاري كه تا اين حد به راحتي به خودش رحم نمي‌كند دليلي ندارد كه افراد به فكر آبروي آن باشند. توضيح داد كه روحاني به او زنگ زده كه بخش‌هاي آخر اطلاعيه‌ات درست نيست. در حالي كه او مي‌گفت وزير راه و رييس سازمان هواپيمايي كشوري قاطعانه برخورد موشك را رد كرده بودند. گفتم بگذار فكر كنم، اطلاع مي‌دهم ولي فعلا چيزي نگو. نيم ساعت بعد چند بار زنگ زدم، تلفنش پاسخ نداد، دو ساعت بعد خودش زنگ زد كه به كلي به هم ريخته است، دو تا قرص خورده كه بتواند بخوابد. الان هم دارد مي‌رود جلسه. ديگر چيزي به او نگفتم. فايده‌اي هم نداشت تا الان هم به توصيه من عمل نكرده است. ياد مشورتش افتادم كه پرسيد به من پيشنهاد سخنگويي دولت شده بپذيريم يا خير؟ ظاهرا تنها كسي كه به او گفته بود نپذير من بودم. نه به دليل اينكه معتقدم نبايد به دولت كمك كرد، بلكه مي‌دانستم كه اين كار مشكلات خودش را دارد و حالا دچار آن شده است. دلم برايش سوخت. امروز هم ديدمش بنده خدا گريه مي‌كرد!

بلافاصله اقدام كردم و به همه رسانه‌هايي كه مي‌شناختم، پيام دادم كه مبادا روي نفي اصابت موشك كار كنيد. به‌طور ضمني اصل ماجرا را هم گفتم. ولي چون گفته بودند كه پس از جلسه شوراي امنيت بيانيه خواهند داد، گفتم منتظر خبرهايي باشيد و تا آنجا كه مي‌توانستم به همه گفتم صبر كنيد. قرار است مسووليت بپذيرند. در اين ميان از يك كانال ديگر هم اقدام كردم كه نتايج آن وحشتناك بود. آنان پيگيري كردند با نزديك‌ترين ارتباطات ممكن براي كسب خبر، بعد قاطعانه رد كردند كه اصولا قضيه مربوط به شليك موشك باشد. و من هر چه بيشتر تعجب مي‌كردم كه اين چه ساختاري است كه خودي‌ترين نيروهايش نيز خبر ندارند. بعدا معلوم شد كه مساله فراتر از دروغگويي است. دروغي در ميان نبوده. يك پنهانكاري ساختاري كه به مراتب بدتر از دروغگويي است! و هنگامي كه صبح شد، تمامي آوار آن ساختار فاجعه‌بار روي هم خراب شد و اتفاقا روي اصولگرايان بيشترين خرابي را داشت. به نظر من مساله فراتر از دروغگويي است. با يك ساختار معيوب و ناكارآمد مواجهيم. از همه جالب‌تر دستورات صادر شده قضايي براي برخورد با مقصران ماجراست. مساله اساسي در اين ماجرا حتي اصل دروغگويي نيست. مساله اين است كه آيا ممكن است چنين اتفاقي رخ داده باشد و با گذشت سه روز به اطلاع بالاترين مقام‌هاي سياسي و نظامي كشور نرسيده باشد؟ آيا ممكن است سطوحي از عوامل اجرايي اين اشتباه را مرتكب شده باشند و آن را مسكوت گذاشته و اجازه ندهند كه خبر ماجرا از دايره خودشان بالاتر رود؟ متاسفانه آنان كه به مردم پاسخ دادند بر اساس داده‌هاي ديگران اظهارنظر كردند. داده‌هايي كه گمان مي‌كردند صد درصد درست است، ولي درست نبود. پنهانكاري نظام‌مند ريشه اين بحران است كه فراتر از دروغ است. خيلي صريح بگويم، پيش‌تر در مورد قتل‌هاي زنجيره‌اي هم گفته بودم كه بي‌اطلاعي مسوولان از آن قتل‌ها، به مراتب بدتر از اين بود كه آن قتل‌ها به دستور مسوولان رخ داده باشد. اكنون هم بايد گفت بي‌اطلاعي از ماجرا در هر رده‌اي كه بايد مطلع باشد، به مراتب و به مراتب بدتر از اصل اين اتفاق است. اين رويداد فاجعه‌بار به ما چند نكته را گوشزد مي‌كند. اول از همه اينكه فقدان رسانه آزاد، مادر تمام مصايب جامعه ايران است. رسانه‌اي كه نتواند در همه امور سر بكشد، بودنش زيان‌بارتر از نبودش است. رسانه است كه بايد ثابت مي‌كرد اين اتفاق بر اثر شليك موشك رخ داده. ولي مسوول كدام رسانه است كه حتي فكر چنين چيزي را به ذهن خود راه دهد، چه رسد به آنكه به مرحله عمل درآورد؟ شايد بپرسيد چطور مي‌توانست ثابت كند. كافي بود مكالمات موجود و ضبط شده خلبانان ديگر كه شاهد شليك موشك بوده‌اند را به دست مي‌آورد. كافي بود با چند خلبان مستقل و كارشناس هوايي مستقل صحبت مي‌شد. كافي بود كه امكان دسترسي به نظاميان مرتبط با واقعه را داشتند. كافي بود كه مي‌توانستند چند پرسش اصلي درباره اجزاي گوناگون ماجرا از جمله قطع ناگهاني ارتباط خلبان با برج مراقبت يا نحوه سقوط بدون كنترل را مي‌نوشتند. كافي بود كه شاهدان عيني جرات داشتند، حرف بزنند و روزنامه‌نگار آن را منتشر كند. همه اينها براي روشن شدن ماجرا كفايت مي‌كرد و البته اگر چنين شرايطي بود نه كسي جرات مي‌كرد كه دروغ بگويد و از آن بدتر 3 روز پنهانكاري كند. حتي بعد از روشن شدن ماجرا هم دروغ گفتند و تغيير مسير را بهانه كردند. به‌‌رغم آنكه مسووليت كامل ماجرا را فرمانده پدافند هوايي به عهده گرفته است، ولي اين بخشي از ماجراست. از يك سو بايد مسووليت پنهانكاري سيستماتيك نيز روشن شود كه به مراتب بدتر از اصل اشتباه است. چون اشتباه گريزناپذير است، كم و زياد رخ مي‌دهد، ولي پنهانكاري و دروغ گفتن به مردم، آن هم در چنين مساله‌اي غير قابل پذيرش است و اشتباه نيست، بلكه يك برنامه و رفتار انتخاب شده است. مسووليت هواپيمايي كشوري و نيز وزارت راه در اين ماجرا غيرقابل كتمان است. آنان نمي‌توانند بگويند كه به ما دروغ گفته شده است و از خود رفع مسووليت كنند. آنان به شيوه‌هاي گوناگون قادر بوده‌اند كه دروغ بودن اين ادعاها را ثابت كنند. برج كنترل، خلبانان ديگر، شواهد تجربي و معاينه‌هاي مستقيم و نيز فيلم‌هاي منتشر شده را مي‌توانستند بررسي كنند و حداقل بايد مي‌گفتند كه منتظر اعلام نتايج بررسي مي‌مانيم نه آنكه قاطعانه رد كنند. در اين باره سخن بسيار است بايد در روزهاي آينده گفت ولي مهم‌تر از همه اقداماتي است كه بايد صورت گيرد.

٭اين تيتر از شعر استاد شفيعي‌كدكني به عاريه گرفته شده است.

ما شاهد سقوط حقيقت / ما شاهد تلاشي انسان/ ما صاحبان واقعه بوديم / چندي به ضجر شعله كشيديم/ وينك درون خاطره دويديم/ گفتند رو به اوج روانيم/ ديديم سير سوي هبوط است/ شعر سپيد نيست كه خوانيش/ اين جعبه سياه سقوط است.

افكار عمومي به شدت جريحه‌دار شده ‌است

سعيد شريعتي

گزارش سردار حاجي‌زاده فرمانده نيروي هوافضاي سپاه پاسداران در مورد چگونگي رخ دادن حادثه وحشتناك و تاثربرانگيز شليك موشك به هواپيماي مسافربري بويينگ800-737 در نوع خود بي‌نظير بود و اين براي نخستين بار است كه نيروي نظامي ايران به صراحت اقرار به خطا و اشتباه وحشتناك خود مي‌كند و مسووليت آن را مي‌پذيرد و از جامعه بابت اين ضايعه اسفناك عذرخواهي مي‌كند.

بر اين جهت در اين اقدام بايد تمجيد كرد، اما در عين حال همان‌طور كه در موضع وزير ارشاد آمده است به هيچ عنوان قانع‌كننده و رافع پرسش‌هاي بي‌شمار افكار عمومي به شدت جريحه‌دار شده كشور از اين حادثه نيست. در چند و چون واقعه وحشتناكي كه رخ داده است از نظر فني، نظامي، اصول هوانوردي و ناوبري هوايي و مباني عملياتي پدافند هوايي ابهامات و سوالات فراواني مطرح است.

1) از جمله اينكه سايت عامل چگونه تشخيص پرنده‌اي كه تنها 5 دقيقه روي رادار بوده و در ارتفاع 8000 پايي (كمتر از 3 كيلومتر) قرار داشته در عين حال شئي دورشونده و ارتفاع گيرنده بوده، به عنوان «دوست» تشخيص نداده و به آن حمله كرده است. رادارهاي پدافند هوايي ما به گفته خود مسوولان نظامي قدرت تشخيص پرنده‌هاي دوست از دشمن، پهپاد و هواپيماي با سرنشين را دارند. چرا چنين خطاي فاحشي از طرف عامل انساني رخ داده است؟
2) فرمانده نيروي هوافضا اعلام كرده كه پيش از دستور آتش به پدافند سراسر كشور خبر داده شده است كه موشك‌هاي كروز دشمن در آسمان كشور وارد شده‌اند؛ اما روشن نيست اين خبر فريب و دروغ از كدام منشا و با چه حدي از مسووليت و دسترسي و در چه جايگاهي از سلسله مراتب فرماندهي بوده است، اگر اين موضوع صحت داشته باشد يكي از اصلي‌ترين عوامل اين خطا و خيانت بزرگ عاملي است كه اين خبر كذب را در شبكه پدافندي نشر داده است.

3) عدم كنسل كردن پروازهاي مسافري و تجاري (سيويل) در كليه فرودگاه‌هاي هدف و تخليه آنها از ادوات و تجهيزات و ناوگان ارزشمند يكي از مقدمات ناگزير شرايط جنگي 3 است. سردار حاجي‌زاده اعلام كرده كه شرايط جنگي 3 در ساعات اتفاق برقرار بوده است، چرا اين مقدمات مهم رعايت نشده است؟

پاسخ اين سوالات روشن خواهد كرد كه چه ميزان اين خطاي وحشتناك و مصيبت‌آفرين خطاي يك افسر پدافند و چه ميزان اين خطا ناشي از ضعف فرماندهي، ضعف سازماندهي و مشكلات ناشي از ادوات و تجهيزات بوده است. اما آنچه بيش از روند عملياتي فاجعه‌آميز نظامي افكار عمومي را جريحه‌دار و هزينه‌هاي سرسام‌آور و غيرقابل جبران به اعتماد، امنيت و رابطه حكومت با مردم، اعتبار بين‌المللي مسوولان آن زده است؛ نحوه پنهانكاري، تبليغات و گزارش‌هاي خلاف واقع به مسوولان عالي و ملت از سوي آگاهان به ابعاد واقعي ماجراست:

1) به چه علت 48 ساعت فرماندهي كل قوا از اصل واقع بي‌اطلاع بوده است و از آن مهم‌تر چرا ستاد كل نيروهاي مسلح و دفتر فرماندهي كل با وجود موج خبري موجود يگان‌هاي عملياتي را مورد تحقيق سريع قرار نداده است.

2) به چه علت رييس‌جمهور و رييس شوراي عالي امنيت ملي بيش از دو روز از اصل واقعه بي‌اطلاع بوده‌اند و متاسفانه ايشان و اعتبار بين‌المللي‌شان در پرترافيك‌ترين روزگاري كه با نخست‌وزيران و روساي جمهور چندين كشور بزرگ جهان درباره اين حادثه تماس و گفت‌وگو داشته‌اند و علي‌القاعده بر اساس اظهارات اوليه كارشناسان سازمان هواپيمايي كشوري نقص فني را علت سانحه اعلام كرده‌اند چنين دستمايه و هزينه پنهانكاري توسط برخي فرماندهي نظامي كشور قرار گرفته است.

3) تناقض ميان اطلاعيه ستاد مشترك نيروهاي مسلح در مورد انحراف هواپيما از مسير و خروج از كريدور امن و شناسايي به عنوان پرنده متخاصم و اظهارات سردار حاجي‌زاده كه اين موضوع را به صراحت رد كرده و اعلام مي‌كند كه هيچ قصوري متوجه سازمان هواپيمايي كشور و خلبان هواپيما نيست، ناشي از چيست؟

به هر حال سوالات بي‌شماري در ذهن مردم است كه لازم است به صراحت و شفافيت به آنها پاسخ داده شود، عوامل متخلف در همه زمينه‌هاي پيش گفته به مردم معرفي و متعاقب آن با تخلفات با آنان مواجه شوند. هر چند همه اينها التيام‌بخش دل‌هاي سوزناك خانواده‌ها و بازماندگان 174 انسان عزيز و شريفي كه در اين حادثه پرپر شدند، نخواهد بود.

واكنش مسوولان به غائله اصابت موشك به هواپيما

نه به پنهانكاري؛ آري به برخورد با مقصران

اعلام خبر برخورد موشك با هواپيماي ايران-اوكراين، واكنش‌هاي بسياري به همراه داشت. چنانكه بسياري از چهره‌هاي سياسي از طيف‌ها و جناح‌هاي گوناگون كه در اين مدت گمانه‌زني‌هاي متفاوتي را در اين رابطه مطرح مي‌كردند، حالا اغلب بر يك نكته اتفاق‌نظر دارند و پرسشي مشترك را مطرح مي‌كنند؛ چرا از ابتدا واقعيت ماجرا به اطلاع ملت نرسيد؟ آنها حالا خواستار مجازات و محاكمه مسببان اين حادثه و البته مسببان پنهان كردن واقعيت ماجرا شدند كه صدمه‌اي سنگين به اعتماد عمومي وارد كرده است. آنچه در ادامه مي‌خوانيد اظهارنظر و موضع‌گيري‌هاي‌ برخي مسوولان كشور است در واكنش به انتشار اين خبر ناگوار:

محسن صفايي‌فراهاني، فعال سياسي اصلاح‌طلب: «واقعا مي‌توان گفت شنيدن واقعيت فاجعه هدف قرار گرفتن اين هواپيما از زبان رسانه‌هاي بيگانه و پنهانكاري مقامات نظامي كه خودشان را مدافعان انقلاب مي‌دانند، بزرگ‌ترين خفتي است كه به اين ملت بزرگ تحميل كرده‌اند. اين نوع دروغ گفتن اعلام‌ خطري جدي براي حكومت است. اين بحراني است كه نمي‌توان به راحتي از آن گذشت و دامنگير همه اركان حكومتي ما شده است. متاسفانه در اين واقعه كنار آن فساد گسترده، اين دروغگويي علني خود را نشان داد و به نظر من در اين باره نمي‌توان تنها بعد خطاي انساني را در نظر گرفت. بعد خطاي انساني قابل‌ قبول بود؛ به شرط اينكه همان روز به‌ صورت خيلي ساده و با صداقت و شفافيت به ملت اعلام مي‌كردند. اما آنچه بيشتر از همه به نظر من براي مردم سنگين است، سقوط اخلاق است؛ آن هم در بالاترين سطوح كشور كه مي‌تواند بزرگ‌ترين فاجعه براي مردم باشد.» اعتمادآنلاين

سيدمحمد صدر، عضو مجمع تشخيص مصلحت نظام: «طبيعي است براي اشتباه صورت گرفته احساسات مردم جريحه‌دار شود؛ مخصوصا كه در اين يكي، دو هفته اتفاق‌هاي متعددي رخ داده است. حتما بايد به‌ خاطر اشتباه صورت گرفته برخوردي جدي صورت بگيرد. چرا واقعيت آن‌طور كه بايد و شايد از ابتدا به مردم گفته نشد؟ اينكه شليك به ‌سوي اين هواپيما تكذيب و سرانجام اعلام مي‌شود كه اشتباهي صورت گرفته؛ بسيار باعث تاسف است. وقتي قرار است به پايگاه امريكا در عراق حمله موشكي شود بايد همه پروازها لغو مي‌شد. نمي‌دانم مسوول مستقيم اشتباه صورت گرفته شده چه كسي است و آيا يك نفر يا چند نفر مسوول مستقيم آن بوده‌اند. هر چند بحث استعفا مطرح است، اما قضيه نبايد نمايشي باشد، بلكه بايد به صورت جدي از تكرار اين قضايا جلوگيري كرد.» جماران

محمدرضا تابش، نايب رييس فراكسيون اميد مجلس: «متاسفم اذعان كنم در برخي تصميم‌گيري‌ها، علم و تخصص به كنار نهاده مي‌شود و مصلحت‌سنجي‌هاي عافيت‌طلبانه و بعضا چاپلوسانه و احساسي جاي خود را به اتخاذ تصميمات بر مبناي علم و منطق مي‌دهد. بايد در اين حادثه كه وجهه بين‌المللي كشور را خدشه‌دار و قلوب ايرانيان را جريحه‌دار كرد، عزا و تعطيلي عمومي اعلام كنيم و تشييع باشكوهي براي قربانيان اين حادثه تاسف‌بار برگزار شود. مي‌خواهيم به فوريت، علت حادثه و مقصران به پيشگاه ملت معرفي و مجازات شوند. مقامات و مسوولان نظامي و اجرايي كه از دقايق اوليه حادثه مي‌دانستند چه رخ داده بايد مجازات شوند.» ايسنا

طيبه سياوشي، نماينده اصلاح‌طلب مجلس: «در پرواز اوكرايني، ۱۷۶ زندگي و هزاران آرزو از دست رفت و در روزهاي بعد، با دروغگويي‌ها و كتمان‌كاري‌هاي مراجع مسوول، اعتماد عمومي هزار تكه شد. اگر مردم محرم و امين بودند، به آنان دروغ نمي‌گفتند. درخواست داريم جلسه‌ علني امروز مجلس به بررسي جوانب اين حادثه اختصاص يابد.»توييتر

سيده حميده زرآبادي، نماينده اصلاح‌طلب مجلس: «روزي را براي تشييع كشته‌شدگان هواپيما تعيين كنيد؛ تهران را تعطيل و ۱۷۶ تابوت آماده كنيد؛ بر هر يك هشتاد ميليون‌ بار بنويسيد: نفرين به جنگ، نفرين به جنگ‌افروز.» توييتر

مجيد انصاري، عضو مجمع تشخيص مصلحت نظام: «اگر مسوولان براي بررسي موضوع سقوط هواپيماي مذكور نياز به زمان داشتند، بايد اطلاع‌رساني مي‌كردند. اولا موظف بودند با فاصله كم از زمان سقوط هواپيما نتيجه را اعلام كنند و ثانيا خيلي صريح و شفاف بايد با پذيرش تقصير از همه مردم عذرخواهي مي‌كردند، نه اينكه در صدا و سيما برخي مسوولان به‌طور كل حتي فرضيه هدف قرار گرفتن هواپيما توسط موشك را هم رد كنند. اين اتفاق به ‌شدت به اعتماد مردم آسيب وارد و داغ مصيبت‌ديدگان را تشديد مي‌كند. اصل مساله به هيچ‌وجه قابل گذشت و مسامحه نيست؛ از سوي ديگر هم نحوه اطلاع‌رساني و برخورد با اين موضوع هم قابل گذشت نيست. بايد با قاطعيت درباره هر دو مساله يعني مسببان سقوط هواپيما و مسببان اطلاع ناقص رسيدگي، با افراد خاطي طبق مقررات برخورد شود و مجازات شوند تا حداقل اعتماد مخدوش شده جامعه ترميم شود.»ايسنا

حشمت‌الله فلاحت‌پيشه، عضو كميسيون امنيت ملي: «متاسفانه مسوولان كشور با لاپوشاني اوليه و سپس تعلل در اعلام واقعيت علت سقوط هواپيماي اوكرايني به منافع ملي كشور، اعتماد عمومي و حيثيت دولت، ملت و كشور آسيب زدند. اگر در همان ابتدا صادقانه موضوع گفته مي‌شد، اثر منفي آن كمتر بود. كشور چند ساعت در شرايط جنگي به سر مي‌برد. اولا اين اشتباه مديريتي بود و زماني كه كشور در حالت جنگي است بايد همه پروازها و آسمان كشور تعطيل مي‌شد. مدعي‌العموم بايد لاپوشاني در اطلاع‌رساني سريع و صادقانه را به عنوان يكي از تخلفات در اين ماجرا بررسي كند.» اعتمادآنلاين

حسين مرعشي، سخنگوي حزب كارگزاران سازندگي: «اينكه گفته شود خطاي انساني موجب شليك به اين هواپيما شده است، كفايت نمي‌كند. امنيت مسافران اين پرواز بايد تامين مي‌شد. به هر حال جان انسان‌هاي بي‌گناه در اين اتفاق گرفته شده است. اشتباه بزرگ ديگر تاخير سه روزه در بيان علت سقوط اين هواپيما بوده است. پرده‌پوشي و پنهانكاري كار بسيار زننده و ناپسندي بود. مسببان اين اتفاق ناگوار بايد حتما استعفا دهند و اگر استعفا ندهند، بركنار شوند و با آنها حتما برخورد شود تا مردم احساس نكنند كشور حساب و كتاب ندارد.»ايسنا

سيده فاطمه حسيني، نماينده اصلاح‌طلب مجلس: «نبايد در برخورد با مقصران، پايين‌ترين رده اجراي عمليات مقصر شناخته شود، بلكه بايد فورا عوامل و مقصران در سطوح مديريتي مجازات شوند. عدم اتخاذ تمهيدات لازم براي پيشگيري از وقوع حادثه مثل لغو پروازها و نبود هماهنگي بين سازمان هواپيمايي كشوري و نيروهاي مسلح سوالات متعددي است كه مردم دارند.»ايسنا

احمد توكلي، عضو مجمع تشخيص مصلحت نظام: «به قدري از اين اتفاق عصباني و متاسف شدم كه توان سخن گفتن ندارم. كسي كه اين كار را كرده بايد فورا اعلام مي‌كرد و مجازاتش را دريافت مي‌كرد. اگر در ابتدا و از اول اين موضوع مطرح مي‌شد فقط يك اشتباه صورت مي‌گرفت. وقتي چند روز اين موضوع را كتمان كردند، اشتباه بزرگ‌تري مرتكب شدند الان مردم مسوولان را دروغگو مي‌دانند. موضوع بر سر جان مردم است. اشتباه انساني جان مردم را نشانه گرفته است. وقتي اشتباه به اين بزرگي اتفاق مي‌افتد بايد در وهله اول حقيقت را به مردم اعلام مي‌كرديم. مقامات ايران بايد مقصران هر دو اتفاق يعني هم خطاي صورت گرفته در سقوط هواپيماي مسافربري و هم مقصران در تاخير اعلام اين موضوع را معرفي كنند.»ايسنا

عليرضا رحيمي، عضو اصلاح‌طلب هيات رييسه مجلس: «‏تاخير در اعلام شليك به هواپيماي بويينگ اوكرايني و تلاش براي قلب حقيقت علاوه بر توهين به مردم شوك بي‌اعتمادي به گزارش‌هاي حوادث را در پي داشت. شهداي اين فاجعه اسفناك مظلوميت مضاعف پيدا كردند و داغ خانواده‌هاي مصيبت ديده افزون شد. محاكمه و مجازات مسببان و عاملان اين فاجعه مورد مطالبه است.» توييتر

سيده فاطمه ذوالقدر، سخنگوي كميسيون فرهنگي مجلس: «از سازمان قضايي نيروهاي مسلح، قوه قضاييه و ساير مسوولان ذي‌ربط مي‌خواهم ضمن ورود به اين حادثه و بررسي همه ابعاد آن كه موجب جريحه‌دار شدن و داغدار شدن بسياري شد، همراه ارايه گزارش به محضر مردم و نمايندگان ملت، با مسببان و مقصران احتمالي، به‌ويژه كساني كه در اين موضوع سعي بر پنهانكاري داشته و درپي به انحراف كشاندن اذهان مسوولان و مردم بودند و با عدم شفافيت، وجهه داخلي و بين‌المللي كشور را خدشه‌دار كردند، برخورد قانوني كنند.» ايسنا

جعــفرزاده‌ ايمن‌آبادي، رييس فراكسيون مستقلين مجلس: «بايد با مسببان و متخلفان و كساني كه پنهانكاري كردند، برخورد شود. مگر نمي‌شد در زماني كه كشور آماده‌باش ضد حمله بود، فرودگاه‌ها را تعطيل مي‌كردند و جلوي پروازهاي ورودي و خروجي را مي‌گرفتند؟ چند روز است در صدا و سيما كساني كه اطلاعات پروازي ندارند در اين باره حرف زدند حال هم دست به توجيه مي‌زنند به هر حال اين هواپيماي مسافربري بود و مسيرش مشخص بوده اين توجيه‌ها اعصاب مردم را خراب كرده است. قطعا بايد با متخلفان و كساني كه قصور كردند و اعصاب و روان و زندگي مردم را به هم ريختند و سرمايه اجتماعي را از بين بردند، برخورد شود.» ايسنا

محمدباقر قاليباف، عضو مجمع تشخيص مصلحت نظام: «بهت‌زده‌ام از اين فاجعه؛ لاله‌هاي جوان‌مان در پرواز P۲۷۵۲ پرپر شدند. غم تمام وجودم را فرا گرفته است. جز تسليت به خانواده‌هاي داغدارشان چه مي‌توانم بگويم. خدايا به همه مردم ايران خصوصا خانواده‌هاي عزيز اين فرزندان رشيد ايران در سوگ آنها صبر و آرامش عطا فرما و همه آن عزيزان را با بهترين بندگانت همنشين كن. اندوه و بهت با هم راه گلو را بسته‌اند.» اينستاگرام

 

فرمانده هوافضاي سپاه:

نيروهاي مسلح نمي‌خواستند پنهان‌كاري كنند

سردار اميرعلي حاجي‌زاده، فرمانده نيروي هوافضاي سپاه پاسداران انقلاب اسلامي روز گذشته در يك نشست خبري به ارايه توضيحاتي درباره سقوط هواپيماي مسافربري اوكرايني پرداخت و با بيان اينكه علت سقوط اين هواپيما، شليك پدافند هوايي سپاه پاسداران بوده و اين نيروي نظامي سهوا در پي يك اشتباه انساني مرتكب اين اقدام شده، مسووليت كامل اين فاجعه انساني را پذيرفت. به گزارش ايرنا، سردار حاجي‌زاده در اين نشست در تشريح آنچه در جريان اين حادثه اتفاق افتاده است، گفت:«حادثه دلخراش سرنگوني هواپيماي مسافربري خطوط هوايي اوكراين را در غرب كشور پس از اجراي عمليات ضربات موشكي عليه پايگاه‌هاي امريكا شنيدم.» سردار حاجي‌زاده ادامه داد:«موقعي كه اطمينان پيدا كردم اين اتفاق افتاده، آرزوي مرگ كردم براي خودم كه كاش مي‌مردم و اين حادثه را شاهد نبودم؛ ما يك عمر خودمان را پيشمرگ مردم كرديم و امروز هم آبروي‌مان را با خداوند متعال معامله مي‌كنيم و در اين شرايط سخت مقابل دوربين‌ها ظاهر شديم كه توضيح بدهيم.» فرمانده هوافضاي سپاه همچنين توضيح داد: «بررسي‌هاي اين حادثه توسط ستادهاي بالاتر و مجموعه قوه قضاييه بررسي و اطلاعات كامل مي‌شود و همين ابتداي صحبت عرض كنم كه ما گردن‌مان از مو باريك‌تر است؛ همه مسووليت كار را مي‌پذيريم و هر گونه تصميمي مسوولان بگيرند، مطيع اجراي آن هستيم.» به ‌گفته سردار حاجي‌زاده، بيش از يك هفته است كه (به‌خاطر) التهابات منطقه، احتمال درگيري نسبت به سال‌هاي گذشته- شايد از ابتداي انقلاب تاكنون- بي‌سابقه بود و احتمال درگيري بالا بود. نيروهاي هر دو طرف در آماده‌باش صددرصد بودند؛ به ‌ويژه امريكايي‌ها اعلام كرده بودند ۵۲ نقطه در ايران را مي‌زنند. براي همين همه‌ يگان‌هاي آفندي و پدافندي در آماده‌باش صددرصد بودند.» او گفت:«آنچه در بررسي‌هاي ما انجام شد (به اين انجاميد كه در) شب حادثه، وضعيت آمادگي را در سطح جنگي قرار دادند و بالاترين سطح آماده‌باش توسط شبكه يكپارچه پدافند به سامانه‌ها ابلاغ شد. در اين شرايط تعدادي از سامانه‌هاي پدافندي به رينگ پدافند تهران اضافه شدند. يعني اولين سامانه‌هايي كه در محدوده‌ غرب تهران مستقر مي‌شود و اين حادثه توسط آن رقم خورده است.» فرمانده هوافضاي سپاه ادامه داد:«در چندين مرحله اين آماده‌باش سه- سه كه بالاترين سطح آماده‌باش است به همه شبكه تاكيد شد و همه سامانه‌هاي پدافندي در بالاترين سطح آمادگي به‌ سر مي‌بردند.»

گزارش شليك كروز به سمت ايران

سردار حاجي‌زاده در ادامه توضيح داد:«در مراحل مختلف چندين‌ بار به اين سامانه‌ها ازجمله همين سامانه كه درگير شده توسط شبكه يكپارچه اعلام مي‌شود كه موشك‌هاي كروزي به سمت كشور شليك شده و در يكي، دو مرحله تاكيد مي‌شود. گزارش‌هاي واصله مبني بر اين است كه اين كروزها در مسير هستند و آمادگي داشته باشيد.»

فرمانده هوافضاي سپاه خاطرنشان كرد:«در واقع سامانه‌ها در بالاترين سطح آمادگي قرار داشتند و كافي بود، شاسي را فشار دهيد. به آنها گفته شده كروزها شليك شده و در مسير است. اين سامانه درگير شده و شليك موشك داشته است.»

اين مقام نظامي اضافه كرد:«ما پيش‌بيني كرديم و مصاحبه‌اي با خود اپراتور شده كه پخش خواهد شد. ايشان(اپراتور) اظهار مي‌كند كه ما چندين‌ بار درخواست كرديم كه پروازها متوقف و به اصطلاح(CLEAR) شود كه در شرايط سه- سه چنين درخواستي طبيعي است.»

بي‌اطلاعاتي سازمان هواپيمايي كشوري

فرمانده نيروي هوافضاي سپاه پاسداران ضمن توضيح درباره وظايف اپراتور پدافند هوايي ادامه داد:«او موظف بود در اين شرايط تماس و تاييديه بگيرد و خبط اين اپراتور هم از همين نقطه است. اما در اين شرايط ظاهرا سيستم ارتباطي‌اش با اختلال مواجه بود. حالا يا سامانه جمينگ باعث شده يا شبكه شلوغ بوده به هر ترتيب نمي‌تواند ارتباط بگيرد. در اين شرايط۱۰ ثانيه فرصت داشت، تصميم بگيرد. مي‌توانست بزند و مي‌توانست نزند كه متاسفانه تصميم بد را مي‌گيرد و موشك شليك مي‌شود و هواپيما مورد اصابت قرار مي‌گيرد.» فرمانده هوافضاي سپاه همچنين درباره عملكرد سازمان هواپيمايي كشوري چنين توضيح داد: «عزيزان سازمان هواپيمايي كشوري از اين مساله دفاع مي‌كردند و مي‌گفتند كه اين حادثه به ‌خاطر اصابت موشك نيست. آنها براساس دانسته‌هاي خود عمل مي‌كردند و از اين حادثه اطلاعي نداشتند.» حاجي‌زاده ادامه داد:«بنده صبح چهارشنبه نسبت به اين مساله مطلع شدم و به مسوولان اطلاع دادم. من در غرب كشور بودم. نسبت به تقارن اين دو حادثه مشكوك بودم و بلافاصله به تهران آمدم و گفتم احتمالا هواپيماي خودي را زده‌ايم. وقتي به تهران رسيدم، ديدم ستاد كل هياتي را براي بررسي اين حادثه تشكيل داده و اين تيم و كساني كه در اين قضيه دخيل هستند را در قرنطينه قرار داده است. يعني نمي‌شد چيزي را به ديگران بگوييم.» به گفته او، دليل آنكه اطلاع‌رساني درباره اين حادثه چند روز طول كشيد براي نگفتن و پنهان كردن ماجرا نبود؛ بلكه روال اين است. حاجي‌زاده گفته است:«صبح جمعه همه اطلاعات جمع‌آوري و مشخص شد، واقعه چه بوده است. پس از اين حادثه، ستاد كل اقدام به رسانه‌اي كردن موضوع كرد. بنده پس از اطلاع يافتن به مقامات نيز اطلاع دادم. پس از آن ستاد كل براي بررسي و ارزيابي وارد ماجرا شد و رسيدگي كرد كه سريعا هم انجام شد.» اين مقام ارشد سپاه پاسداران درباره اظهارات مسوولان سازمان هواپيمايي كشوري در راستاي تكذيب احتمال اصابت موشك به عنوان علت سقوط هواپيما گفت:«اين عزيزان بر اساس دانسته خود عمل مي‌كردند. آنها مقصر نيستند؛ ما مقصر هستيم. هواپيما در مسير خود بوده است. اگر گناهي بوده، عناصر ما خبط و خطا كردند و ما بايد پاسخگو باشيم.» او ادامه داد:«سازمان هواپيمايي كشور درباره اصابت موشك براساس اطلاعات خود اظهارنظر و بر اساس دانسته خود عمل كرده است. براساس دانسته‌هاي آنها اگر موشكي به هواپيما برخورد مي‌كرد اين هواپيما بايد در همان آسمان منفجر و متلاشي مي‌شد اما اين موشك چون كوچك بوده، هواپيما در آسمان منفجر نشده و در زمين متلاشي شده است.»

نيروهاي مسلح نمي‌خواستند ماجرا را پنهان كنند

اين سردار سپاه در ادامه گفت:«نيروهاي مسلح و سپاه نمي‌خواستند اين ماجرا را پنهان كنند ولي روال اين بوده است. ما هم متاسف هستيم و مانند خانواده شهدا خود را شريك غم آنها مي‌دانيم.»فرمانده هوافضاي سپاه با بيان اينكه اين حوادث هزينه شيطنت‌ها و اقدامات امريكا در منطقه است، يادآور شد:«آن شب آمادگي حمله همه‌جانبه را داشتيم. من آن شب در غرب كشور بودم. احتمال شليك موشك كروز و ورود هواپيماي جنگنده را داشته و آماده درگيري همه‌‌جانبه بوديم ولي به خاطر تصميم‌گيري عجولانه يك فرد شاهد اين حادثه بوديم.»

نمايندگان از طرح سوال از رييس‌جمهوري و استيضاح وزير دفاع خبر مي‌دهند

تاوان خطا

پروانه سلحشوري، نماينده تهران: نظاميان بايد پاسخ دهند كه مردم كجاي معادلات‌شان قرار دارند

«هولناك»؛ شايد كمترين و كوچك‌ترين واژه فرهنگ لغات باشد، براي توصيف آنچه بر ايرانيان حدود يك چند روز گذشته گذشت. خبر تلخ سقوط بويينگي با 170 مسافر، آن هم پس از از ترور شهيد قاسم سليماني، فرمانده سپاه قدس جمهوري اسلامي و حمله موشكي ايران به بزرگ‌ترين پايگاه نظامي امريكا، عين الاسد در عراق شائبه ميان تكذيب‌هاي مكرر آنان كه جامه مسووليت به تن كرده‌اند، به جان روح و روان جامعه افتاد؛ شائبه‌اي كه در نهايت 72 ساعت زمان برد تا تاييد شود. تاييد اينكه در فضاي اين روزهاي ايران، فردي به اشتباه انگشت روي ماشه گذاشته تا در اثر تشخيص اشتباه هواپيماي مسافربري اوكرايني با موشك كروز، مُهر پايان خورده باشد بر شناسنامه ده‌ها انسان شايد توصيف 72 ساعتي كه بر افكار عمومي و به‌ويژه خانواده قربانيان گذشت، در اين سطور مختصر محقق نشود اما در اين ميان انگشت اتهام‌ها به سوي بسياري از مسوولان دولتي و غيردولتي است؛ با اين تفاوت كه ساكنان ساختمان هرمي شكل ميدان بهارستان كه ماه‌هاي آخر پارلمان دهم را پشت سر مي‌گذارند و اين سال‌ها بارها در معرض انتقاد و اتهام بوده‌اند، اين‌بار به‌جاي ايستادن در صف متهمان، خود شاكي ماجرا بودند. آنان كه به‌واسطه قوانين نظام جمهوري اسلامي بيشترين ارتباط را با مردم داشته و در قياس با ساير مسوولان نظام بيشتر با عموم جامعه در ارتباطند و در شرايطي كه در زمان مشابه در دوره‌هاي مشابه گذشته، اين ساعت‌ها اغلب در اضطراب احراز يا عدم احراز صلاحيت‌شان از سوي شوراي نگهبان بودند، اين‌بار فارغ از اين مباحث از زخمي گفتند كه به ‌عقيده ناظران التيامش در شعار، آن‌هم در كوتاه‌مدت ممكن نبود و نياز داشت به اقداماتي عملي و البته مستمر.

كاش استعفا دهند!

اگر در شبكه‌هاي اجتماعي عذرخواهي مسوولان دست‌كم تا ديروز بابت قصورها و كوتاهي‌هاي‌شان در سطح آرزويي دور از واقعيت عنوان مي‌شد، اين‌بار چنين نشد و از ستاد كل نيروهاي مسلح جمهوري اسلامي و رياست ‌جمهوري گرفته تا سپاه پاسداران انقلاب اسلامي همه و همه بابت انهدام هواپيمايي مسافربري پوزش خواستند اما تا الان هيچ‌كس استعفا نداد و بابت اشتباهي كه به قيمت جان 176 نفر تمام شد، با مقام و مسووليتش خداحافظي نكرد. روزها پيش از اين بود كه آيت‌الله موحدي‌كرماني در قامت خطيب نماز جمعه تهران، استعفا را «اقدام غربي» خوانده بود اما نمايندگان مجلس اين‌بار خواستار همين اقدام شدند. محمدرضا عارف، رييس فراكسيون اميد مجلس شوراي اسلامي كه در پارلمان يازدهم به‌طور قطع حاضر نخواهد بود، در همين زمينه در يادداشتي با يادآوري شكاف ايجادشده ميان حكومت و ملت و با تاكيد بر لزوم توجه به جمهوريت نظام نوشت: «از موضع نماينده مردم در مجلس شوراي اسلامي خواستار استعفا، بركناري و برخورد درخور با مقصران، پنهانكاران و ناصادقان با ملت هستم.»

درخواست استعفاي مقصران به همين جا ختم نشد. محمد كاظمي، نايب‌رييس اصلاح‌طلب كميسيون حقوقي و قضايي مجلس شوراي اسلامي نيز در اظهاراتي مشابه تاكيد كرد كه «بد نيست يك‌بار شاهد استعفاي مسوولان باشيم.» بهرام پارسايي، سخنگوي كميسيون اصل 90 قوه مقننه نيز در اظهاراتي كه بي‌شباهت به گفته‌هاي گذشته نبود، خواستار دلجويي از مردم و استعفا و بركناري مقامات خاطي شد. او البته به افزايش جو بي‌اعتمادي در جامعه اشاره و دليل آن را «تناقض‌گويي‌هاي مسوولان» عنوان كرد و به ايلنا گفت: «در ۴ سال مجلس، ۳ وزير استيضاح‌شان مطرح شد اما هيات رييسه مانع از آن شد، اين‌بار اگر مسوولان مربوطه استعفا ندهند، يا آقاي رييس‌جمهور خودشان آنها را بر كنار نكند يا هيات رييسه مانع شود من اين آمادگي را دارم از باب نمايندگي اين كار را انجام دهم و از دوستان ديگر نماينده هم مي‌خواهم همراهي كنند تا مجلس منفعلانه مانند بسياري از مسائل از كنار اين قضيه رد نشود.» الياس حضرتي، نماينده تهران و رييس كميسيون اقتصادي مجلس شوراي اسلامي نيز از ديگر نمايندگاني بود كه علاوه بر عذرخواهي، خواستار استعفاي مسوولان مربوطه شد. قائم‌مقام دبيركل حزب اعتمادملي در اظهاراتي كه اعتمادآنلاين آن را منتشر كرده، با تاكيد بر لزوم ورود پارلمان به پرونده گفته است: «مجلس بايد به موضوع تاخير در اعلام علت حادثه سقوط هواپيماي اوكرايني ورود كند. در تمام دنيا حرف‌هايي در خصوص علت سقوط اين هواپيما زده مي‌شد، اما سخنگوي دولت و رييس سازمان هواپيمايي كشور آن را تكذيب كردند. در همان روز اول هم مي‌شد علت اين حادثه را حدس زد يا علت را پيدا كرد. اما با تاخير در اعلام علت اين حادثه و تكذيب‌ها، به آبرو و اعتبار كشور لطمه وارد شد و اين اتفاقات تمام فضاي مثبت شكل‌گرفته از آثار شهادت شهيد سليماني را مخدوش كرد.»

موضوع اما به همين جا محدود نشد و كميسيون‌هاي امنيت ملي و سياست خارجي مجلس شوراي اسلامي نيز با تشكيل جلسه‌هايي فوري از بررسي موضوع خبر داده‌اند. علي نجفي خوشرودي عضو كميسيون امنيت ملي و سياست خارجي مجلس كه از قضا جزو اصلاح‌طلبان اين كميسيون نيز محسوب مي‌شود، در همين زمينه و در اظهاراتي كه ايلنا آن را منتشر كرده، همچون پارسايي از تناقض‌هاي موجود در گفتار مسوولان انتقاد كرده و گفته است: «متاسفانه تناقض‌گويي در ارتباط با اين حادثه به اعتماد مردم ضربه زده است. اي‌كاش از روز اول اگر موضوع روشن بود آن را به مردم اطلاع‌ مي‌داديم.»

از سوي ديگر عبدالرضا هاشم‌زايي، ديگر نماينده تهران در مجلس موضوع اشتباه اپراتور پدافند هوايي ايران در تشخيص هواپيماي مسافربري از موشك كروز را غيرقابل پذيرش توصيف كرده و گفته است: «حدود 6 دقيقه بعد از پرواز از فرودگاه امام به دليل اشتباه انساني به اين هواپيما شليك كردند. در صورتي‌ كه با چشم غيرمسلح هم تفاوت هواپيماي مسافربري با موشك كروز يا هواپيماي جنگي دشمن كاملا مشهود است. شوخي نيست كه به يك هواپيماي خطوط بين‌المللي شليك شود و تعدادي از هموطنان‌مان كه نخبگان هم در ميان آنها بودند، شهيد شوند و حيثيت ما را در اين موقعيت لكه‌دار كنند.»

غيرعلني با سپاهيان

آرزوي استعفاي مسوولان خاطي در حالي هم از سوي نمايندگان مجلس و هم از سوي ناظران و افكار عمومي مطرح مي‌شود كه دست‌كم تا لحظه نگارش اين گزارش هرچه در اين رابطه شنيديم، تكذيب استعفاي فلان فرمانده نظامي و بهمان مدير سازمان هواپيمايي بود، نه تاييد شنيده‌ها درباره استعفاي آنها. با اين حال اما نمايندگان مجلس همچنان خواستار پيگيري همه‌جانبه موضوع هستند؛ كمااينكه علي لاريجاني، رييس قوه مقننه به عنوان دارنده گسترده‌ترين اختيارات در پارلمان طي نامه‌اي در واكنش به موضوع «شهادت» 176 بي‌گناه بر اثر اشتباه محض پدافند هوايي ايران، خواستار «بررسي ابعاد اين خطا» شد و اين مساله را «وظيفه مهمي» دانست «كه بايد در اولويت كار دستگاه‌هاي ذيربط قرار گيرد.» رييس مجلس همچنين تاكيد كرد: «شناسايي عوامل قصور يا تقصير در ايجاد اين واقعه تاسف‌بار، مطالبه بحقي است كه نبايد از آن غفلت شود. مجموعه دستگاه‌هاي مرتبط بايد تدبيري اتخاذ كنند تا راه بر تكرار چنين سانحه تلخي بسته شود و خطايي از اين دست تحت هيچ شرايطي به وقوع نپيوندد.»

در همين راستا با توجه به نقش نظارتي كه در قانون اساسي برايش در نظر گرفته شده، مي‌تواند يكي از اصلي‌ترين نهادهاي دخيل در امر شناسايي تمام و كمال مقصران و معرفي آنان به جامعه باشد. از اين‌رو نمايندگان مجلس امروز در نشستي غيرعلني كه براساس اظهارات بهروز نعمتي، عضو هيات رييسه مجلس شوراي اسلامي با حضور فرماندهان سپاه پاسداران انقلاب اسلامي برگزار مي‌شود، ابعاد مختلف اين پرونده را بررسي خواهند كرد.

اما در اين ميان فراكسيون اميد كه بارها و بارها خواستار شفافيت در همه امور و سطوح نظام جمهوري اسلامي شده، نه تنها نشست غيرعلني را كافي ندانسته بلكه براساس اظهارات فاطمه سعيدي، سخنگوي اين فراكسيون خواستار برگزاري نشستي علني با حضور مسوولان مربوطه به منظور بيان حقايق با عموم جامعه شده است. اين فراكسيون همچنين «بر دلجويي سريع نظام از خانواده‌هاي معزا» تاكيد كرده است.

استيضاح يا سوال؟

اهرم‌هاي قانوني نمايندگان مجلس همواره و به محض استعفا، موافقان و مخالفان خاص خود را دارد اما در موردي چون اشتباه شليك سهوي موشك به يك هواپيماي مسافربري، افكار عمومي نه‌تنها مخالفتي با اين مساله ندارد؛ بلكه از قرار معلوم از آن استقبال هم مي‌كند؛ كمااينكه كنار استعفاي فلان مقام، استيضاح بهمان مسوول نيز مطرح شده است. در همين راستا فراكسيون اميد مجلس شوراي اسلامي روز گذشته در جلسه هيات رييسه خود علاوه بر بررسي «4 بعد ماجرا يعني ابعاد فني، انساني، حقوق شهروندي و امنيت داخلي و خارجي» مساله انهدام هواپيماي مسافربري «اقدامات لازم از قبيل سوال و استيضاح از وزراي مربوطه» مورد بررسي قرار گرفت كه در نهايت تصميم بر «حمايت جدي» فراكسيون از اين موضوع شد اما باتوجه به آ‌نكه اين مساله «نيازمند به مصوبه شوراي مركزي فراكسيون و همچنين تصويب در شوراي مركزي و مجمع عمومي است»، بايد منتظر اين نشست باقي ماند. كنار عزم اميدي‌ها براي طرح استيضاح و سوال از وزراي مربوطه به‌ويژه وزراي دفاع، كشور و راه و شهرسازي كه بيش از ساير وزرا با موضوع در ارتباط بودند، پروانه سلحشوري، نماينده تهران در مجلس شوراي اسلامي خواستار پاسخگويي تمام مسوولان به ويژه آنان شد كه به‌ گفته او «دروع گفته‌اند و فريبكاري» كرده‌اند. او در همين زمينه به «اعتماد» مي‌گويد: «به عقيده من مساله استيضاح و استفاده از اختيارات نمايندگان مجلس شوراي اسلامي اقدامي جايز و لازم است اما باز هم در مرحله اول بايد آناني پاسخگو باشند كه با دروغ و فريبكاري شائبه‌هاي مطرح‌شده را جنگ رواني عنوان كردند و پاسخگو نبودند.» اين نماينده مجلس در بخش ديگري از اظهارات خود با اشاره به محدوده اختيارات پارلمان يادآور مي‌شود: «بايد توجه داشت آناني كه اصلي‌ترين قصور را مرتكب شدند، نهادهايي هستند كه اساسا به مجلس پاسخگو نيستند بنابراين در اين ميان من به عنوان نماينده مجلس نمي‌دانم به مردم چه بگويم. بگويم كميته ويژه و حقيقت‌ياب تشكيل مي‌دهيم و پيگيري مي‌كنيم اما نمي‌شود چون سرنوشت كميته حقيقت‌ياب اعتراضات آبان‌ماه نامعلوم است و مشخص نيست به كجا رسيد بنابراين اگر به مردم اين حرف‌ها را بزنم، من هم دروغي به دروغ‌ها اضافه كرده‌ام.»

سلحشوري همچنين استيضاح وزير دفاع را امري لازم خواند و تاكيد مي‌كند: «ما در مجلس قطعا استيضاح وزراي دفاع و كشور و راه را پيگيري مي‌كنيم و گمان مي‌كنم باتوجه به شرايط فعلي، اين‌بار ديگر پيامي براي لغو استيضاح نيايد و اتفاقا خوشحال هم شوند كه اتفاقا يكي دو استيضاح صورت بگيرد. اما به عقيده من مشكل با اين مسائل حل نمي‌شود. مشكل اين است كه ما به مرگ عادت كرده‌ايم. شادي و نشاط را از كشور گرفته‌ايم و مدام غم به جامعه تزريق كرده‌ايم و اين اتفاقات تلخ هم پيامدهاي آن است. امروز چرخه معيوبي شكل گرفته كه به مرگ و نااميدي منتهي مي‌شود كه اميدوارم اين حادثه دردناك باعث شود مسوولان به اين چرخه پايان دهند.»

روحاني و يك خطاي سيستماتيك

مساله «خطاي سيستماتيك» ديگر موضوعي است كه پروانه سلحشوري در جريان گفت‌وگوي خود با «اعتماد» به آن اشاره كرده و خواستار پاسخگويي نهادهايي مي‌شود كه به‌زعم او پاسخگو نيستند. او تاكيد مي‌كند: «ما دچار ناكارآمدي سيستماتيك هم هستيم اما بانيان اين اقدام به مجلس و مردم پاسخگو نيستند.» در اين ميان او درباره گفته‌هاي اخير رييس‌جمهوري مبني بر بي‌اطلاعي‌اش از انهدام هواپيماي مسافربري توسط پدافند هوايي ايران مي‌گويد: «اين اظهارات آقاي روحاني از نظر من 2 معنا دارد. يا او مي‌خواهد اين پيام را منتقل كند كه اختيارات جاي ديگري است يا اينكه واقعا قصد زيرسوال بردن شأن خود را دارد اما در هرحالت بزرگ‌ترين اشتباه از سوي او زماني صورت گرفت كه حدود 2 سال پيش به راي مردم پشت كرد و امروز هم ثمرات همان تصميمش را مي‌بيند. مدت‌ها پيش گفتم كه نظامي‌ها بايد به پادگان‌ها برگردند چه بسا اگر اين اتفاق افتاده بود و آنها به وظيفه خود عمل مي‌كردند و در فرهنگ و اقتصاد و سياست و… حضور نداشتند، شرايط اينچنين نبود.»

اين نماينده اصلاح‌طلب در همين راستا، طرح سوال از رييس‌جمهوري را يكي از راهكارهاي مشخص شدن حقايق دانسته و مي‌گويد: «امكان طرح سوال از رييس‌جمهوري قطعا با توجه به اختيارات نمايندگان وجود دارد و ما هم اين مساله را پيگيري خواهيم كرد ولي همچنان به عقيده من سوال اصلي را بايد از نهادهاي نظامي پرسيد. آنان بايد بگويند مردم در كجاي معادلات‌شان قرار دارند. امروز يك‌بار براي هميشه بايد اين سيكل معيوب را درست كنيم. چطور مي‌شود رسانه ملي اين مملكت در چنين شرايطي با اقدامات نسنجيده آبروي يك حكومت را ببرد و 3 روز تمام در كنار سايرين دروغ بگويد؟ مسوولان امروز بدانند اعتمادي كه به آن خدشه وارد شده بود امروز ديوارهايش هم فروريخته و بايد هرچه سريع‌تر راهكاري واقعي بينديشند.»


الياس حضرتي، نماينده تهران و رييس كميسيون اقتصادي مجلس علاوه بر عذرخواهي، خواستار استعفاي مسوولان مربوطه شد. قائم‌مقام دبيركل حزب اعتمادملي، با تاكيد بر لزوم ورود پارلمان به پرونده گفته است: «مجلس بايد به موضوع تاخير در اعلام علت حادثه سقوط هواپيماي اوكرايني ورود كند. در همان روز اول هم مي‌شد علت اين حادثه را حدس زد يا علت را پيدا كرد. اما با تاخير در اعلام علت اين حادثه و تكذيب‌ها، به آبرو و اعتبار كشور لطمه وارد شد.»

منبع: روزنامه اعتماد 22 دی 98

LEAVE YOUR COMMENT

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پانزده − 14 =