Home گزارش دانش‌آموزان در معرض آسیب‌های اجتماعی
0

دانش‌آموزان در معرض آسیب‌های اجتماعی

0
0


گروه مدرسه «اعتماد»| ما‌در با صدای گرفته و دستان لرزان وارد اتاق مشاور در مدرسه می‌شود، وقتی توسط مشاور به آرامش دعوت می‌شود و با خوردن یك لیوان آب روی صندلی آرام می‌گیرد آهسته‌آهسته و نفس زنان شروع به حرف زدن می‌كند: «پسرم خیلی خوب بود، در تمام دوره ابتدایی و راهنمایی شاگرد ممتاز بود نمی‌دانم چی شده از پارسال كه وارد دبیرستان شده یك دفعه به هم ریخته. دیگه از كتاب ودفتر و مدرسه و كلاس بدش میاد دایم میره داخل اتاقش و در را هم به روی خودش می‌بنده، روز به روز هم لاغرتر میشه، نمی‌شه باهاش حرف زد، بلافاصله عصبانی میشه و پرخاشگری می‌كنه»
مشاور كه این حالت‌ها و حرف‌ها برایش تازگی نداشت نگاهی به مادر دانش‌آموز می‌كند و با لحنی آرام به او امید می‌دهد و می‌گوید «نگران نباش دوره نوجوانی است و بحران‌ها و مشكلات خاص این دوره و این حالات هم گذرا هستند و مسائل آن را هم می‌شود به راحتی حل كرد»
اما او به خوبی می‌داند كه به این راحتی مسائل نوجوانان قابل حل نیست، وقتی این حرف‌ها را می‌زند فهرستی از دانش‌آموزان با انواع و اقسام مشكلات از جلوی چشمش رد می‌شود و خاطره دانش‌آموزانی كه خودكشی كرده‌اند و یا ترك تحصیل كردند یا با خوردن قرص در وسط كلاس بر زمین افتادند برایش تداعی می‌شود، به شدت احساس نگرانی می‌كند اما تجربه ٢٥ ساله مشاوره به او می‌گوید باید با آرامش كار رادنبال كند. او پس از این سال‌ها دریافته است كه هیولای چند سرآسیب‌های اجتماعی بی‌رحمانه كودكان و نوجوانان را می‌بلعد؛ هیولایی كه با بلعیدن سرمایه‌های جامعه روز به روز قوی‌تر و خطرناك‌تر می‌شود. آسیب‌های اجتماعی چنان نامحسوس در رگ و خون جامعه رسوخ كرده‌اند كه گویی همزاد آدم‌ها هستند؛ آسیب‌هایی كه هشداری جدی برای امروز و فردا هستند. گزارش ما را بخوانید
\آموزش و پرورش
فرصتی برای آموزش مهارت‌ها
بدون شك ناآشنایی كافی كودكان و نوجوانان با مهارت‌های اجتماعی ریشه اغلب آسیب‌پذیری‌های اجتماعی آنهاست؛ از این رو بررسی نقش آموزش مهارت‌های اجتماعی در كاهش آسیب‌های اجتماعی در مدارس می‌تواند بسیار كمك‌كننده باشد. آموزش و پرورش، ۱۲ سال با افراد ارتباط دارد ضمن آنكه مدرسه یكی از مورد وثوق‌ترین محیط‌های اجتماعی است. از سوی دیگر مردم و خانواده‌ها نیز در زمان حضور فرزندان‌شان در مدرسه، با این محیط در ارتباط هستند. بنابراین دانش‌آموزان در سنی قرار دارند كه اگر اطلاعات كافی به آنها داده شود، به ندرت در سنین بالاتر درگیر آسیب‌های گوناگون از جمله آسیب‌های ناشی از مواد مخدر می‌شوند. آموزش و پرورش بهترین فرصت برای آموزش و ارایه اطلاعات به دانش‌آموزان است این وزارتخانه می‌تواند به دو شیوه مستقیم و غیرمستقیم برای افزایش سواد اجتماعی دانش‌آموزان گام بردارد. بسته‌های آموزشی با موضوعاتی از قبیل «كنترل خشم»، «تصمیم‌گیری» و«روابط فردی»می تواند مفید و موثر باشد. آموزش و پرورش باید در برنامه‌های پیشگیرانه و آموزش مهارت‌های خود بازنگری داشته باشد.
آسیب‌های اجتماعی
 ریشه‌های روانشناختی و پیامدهای ناگوار
افسردگی، تند خویی و تحریك‌پذیری، از دست دادن علایق، احساس بی‌ارزش بودن، تمركز نداشتن در فعالیت‌ها، بی‌انگیزه بودن برای ادامه زندگی، خودشیفتگی، اجتماعی نبودن، خودنمایی كردن، پایین بودن عزت نفس و انتظار تایید از دیگران به دلیل نبودن عزت نفس از جمله آسیب‌های روانشناختی است كه متاثر از آسیب‌های اجتماعی دانش‌آموزان را رنج می‌دهد.  خشونت، تبعیض، محدودیت مطلق، آزادی مطلق، روحیه عدم درك منطقی شرایط و عدم درك متقابل در خانواده‌ها از مهم‌ترین مواردی است كه هم ریشه و علل ایجاد كننده آسیب‌های اجتماعی و هم معلول آن در خانواده‌ها است.
سند ائتلاف نظام مراقبت اجتماعی از دانش‌آموزان
شورای عالی رفاه و تامین اجتماعی، در جلسه مورخ ١٦ آذر ١٣٩٤، سندی را با عنوان «سند ائتلاف نظام مراقبت اجتماعی دانش‌آموزان» به عنوان میثاق همكاری‌های چندجانبه بین وزارت آموزش و پرورش، قوه قضاییه، سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی آموزشی، وزارت تعاون، كار و رفاه اجتماعی، كمیته امداد حضرت امام خمینی (ره)، ستاد اجرایی فرمان حضرت امام خمینی(ره)، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكی، نیروی انتظامی و سازمان بهزیستی كل كشور، تصویب كرد. این سند كه برای هم‌افزایی و یكپارچه‌سازی ظرفیت‌ها و گسترش همكاری‌ها برای استقرار نظام مراقبت اجتماعی دانش‌آموزان تدوین شده است، در شرایطی كه مخاطرات تهدیدكننده كودكان و نوجوانان، یكی از دغدغه‌های كارشناسان، برنامه‌ریزان و خانواده‌هاست، پرسش این است كه آیا این سند می‌تواند زمینه‌ای امیدبخش برای آموزش، توانمندسازی و مداخلات به موقع پیشگیرانه در زمینه آسیب‌های اجتماعی و رفتارهای پرخطر تهدید كننده كودكان و نوجوانان باشد.
شناسایی، آموزش و مداخله
چارچوب این ائتلاف، با تاكید بر سه محور شناسایی، آموزش و مداخله طراحی شده است. البته فعالیت‌های ترویجی و مكمل هم موردنظر ائتلاف خواهد بود. دكتر نادرمنصور كیایی، مدیركل دفتر مراقبت در برابر آسیب‌های اجتماعی وزارت آموزش و پرورش در توضیح سند ائتلاف گفته سه محوری كه مطرح شده، هر یك شامل فعالیت‌های به این شرح است:
١- شناسایی و غربالگری در مدارس از طریق شواهد میدانی، از آزمون‌های استاندارد روانی، آزمون‌های خطرپذیری، شواهد كلینیكی و چك‌لیست‌ها نیز استفاده خواهد شد.
٢- آموزش‌های رشدمدار؛ شامل آموزش و توانمندسازی معلمان و والدین، تولید برنامه درسی پیشگیری مربوط به هر دوره تحصیلی و منابع كمك‌آموزشی آن، برگزاری و اجرای دوره‌های آموزشی رشد مدار پیشگیری، اجرای فعالیت‌های مكمل و ترویجی
 ٣- مداخلات وضعی و روانی – اجتماعی؛ شامل اقدامات مداخله‌ای برای كاهش عوامل مخاطره‌آمیز (از جمله اقدامات انتظامی و مناسب‌سازی فضاها)، برگزاری جلسات و دوره‌های آموزشی برای خانواده‌ها (به ویژه موارد لازم‌التوجه)، خدمات و حمایت‌های روانی – اجتماعی، خدمات مددكاری به خانواده‌ها، معاضدت‌های حقوقی و مالی مورد نیاز، مشاوره‌های خانوادگی و فردی، معاضدت‌های تحصیلی، درمان و بازتوانی.
آموزش وپرورش دیر به فكر افتاده است
یكی از اعضای پژوهشگاه تعلیم و تربیت نیز با بیان اینكه آموزش وپرورش بخش كوچكی از جامعه بزرگ ما است، می‌گوید: نهاد خانواده، آموزش و پرورش، اقتصاد، سیاست و نهاد اعتقادی پنج نهادی هستند كه نقش بسیار بارزی در خصوص مسائل مختلف اجتماعی در سطح كشور دارند و به همین دلیل آسیب‌های اجتماعی كه در سطح جامعه دیده می‌شود نسل نو ما را در آموزش و پرورش تهدید می‌كند. شریفی خاطرنشان می‌كند: متاسفانه آموزش و پرورش دیر به فكر تدوین چنین سندی افتاده است. اگر پذیرفته‌ایم كه آموزش و پرورش یكی از نهادهای اجتماعی است خیلی پیش از این باید سندی برای مقابله با آسیب‌های اجتماعی تنظیم می‌شد. وی با بیان اینكه بخش زیادی از آسیب‌های اجتماعی در بین كودكان و نوجوانان فراگیری دارند، می‌گوید: البته فراموش نكنیم كه در آموزش و پرورش حتی اگر یك مورد آسیب داشته باشیم باز هم زیاد است و باز هم آموزش و پرورش باید برای مقابله با آن برنامه و سند داشته باشد، چرا كه با رها كردن این افراد در جامعه و چرخه فساد، باز هم تولید فساد می‌شود و افراد دیگری نیز درگیر می‌شوند.
انتشار كتاب  «پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی»
مدیركل دفتر مراقبت در برابرآسیب‌های اجتماعی وزارت آموزش وپرورش از انتشار كتاب راهنمای برنامه‌ها و عملكرد آموزش و پرورش در زمینه «پیشگیری از اعتیاد و آسیب‌های اجتماعی» خبرداده بود. او گفته بود: برای آشنایی مدیران، كارشناسان و پژوهشگران با چارچوب، اهداف، ماموریت‌ها، راهبردها، برنامه‌ها و عملكرد دفتر مراقبت در برابر آسیب‌های اجتماعی، كتاب «پیشگیری از اعتیاد و آسیب‌های اجتماعی» در مدارس، منتشر شد.
وی با بیان اینكه كتاب توسط انتشارات مدرسه منتشر شده است، گفته كه این كتاب در چهار بخش كلیات، اهداف و ماموریت‌ها، ‌گزارش برنامه‌ها و اقدامات و نیز استلزامات تنظیم شده است. منصوركیایی همچنین گفته بود: در فصل اول كتاب، به تحلیل وضع موجود، ‌راهكارها و نیز چارچوب مفهومی برنامه‌ریزی در حوزه پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی، در فصل دوم به تبیین اهداف، ماموریت‌ها و استراتژی‌ها، در فصل سوم، برنامه‌ها و اقدامات و در فصل چهارم، استلزامات افزایش كارایی و اثربخشی برنامه‌ها و اقدامات پیشگیری از اعتیاد و آسیب‌های اجتماعی در بین كودكان و نوجوانان، تحلیل و تبیین شده است.
كمبود مشاور و استمرار مشكلات
مسوولیت برخورد حرفه‌ای با مشكلات دانش‌آموزان در مدرسه با مشاور و مربی مربوطه است؛ كسانی كه برای این منظور آموزش دیده‌اند و تربیت شده‌اند، در غیر این‌صورت برخورد‌ها سلیقه‌ای و غیر حرفه‌ای خواهد شد.
اما متاسفانه كمبود مربی و مشاور در مدارس موجب شده تا برخی مدارس مشاور نداشته باشند و برخی هم به دلیل تراكم دانش‌آموزان از نرم متناسبی برخوردار نباشند. آمارهای متفاوتی هم از میزان كمبود مشاور در مدارس اعلام شده است كه در هر صورت نشان‌دهنده این است كه در ارایه خدمات مشاوره‌ای به دانش‌آموزان و اولیا نه تنها با مشكلات كیفی روبه‌رو هستیم بلكه هنوز با كمیت‌های مورد نظر هم بسیار فاصله داریم.
فرهنگ ارجاع و مراجعه به مشاور
متاسفانه یكی از موانع پیش روی مقابله با آسیب‌های اجتماعی ضعف فرهنگ استفاده از خدمات مشاوره‌ای است. یكی از مدیران مدارس مناطق حاشیه‌ای تهران در همین زمینه می‌گوید: وقتی از اولیا دعوت می‌كنیم در جلسه‌ای كه برای مباحث مشاوره‌ای تشكیل می‌شود حضور یابند خیلی كم استقبال می‌شود چراكه به دلیل محسوس نبودن مسائل و مشكلات ناشی از آسیب‌های اجتماعی اهمیتی برای آن قایل نیستند.
یك مشاور شاغل در مدارس متوسطه تهران هم در همین زمینه می‌گوید: صدا و سیما وظیفه دارد دراین زمینه فرهنگ‌سازی كند به جای این همه برنامه‌هایی كه توجبه چندانی ندارد تلاش كند والدین را با اهمیت كار مشاوره و ضرورت آن آشنا سازد.
خانواده‌های آسیب‌دیده و دانش‌آموزان در معرض آسیب
«م. د» مشاور یكی از مدارس تهران به «اعتماد» می‌گوید: وقتی مشكلات دانش‌آموزان را بررسی می‌كنیم با خانواده‌هایی مواجه می‌شویم كه نمی‌دانیم از كجا شروع كنیم و چگونه مشكلات و مسائل را حل كنیم چرا كه همزمان می‌بینیم یك خانواده با چند آسیب اجتماعی روبه‌رو است، شما تصور كنید چگونه می‌شود یك دانش‌آموزی را كه هم از فقر و هم از اعتیاد پدر رنج می‌برد را از خطر این آسیب نجات داد یا چگونه به دانش‌آموزی كه هم والدینش از هم جدا شده‌اند و هم مشكلات مالی دارد می‌توان كمك كرد؟! لذا به نظر می‌رسد مسوولان باید پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی را در دستوركار جدی‌تری قرار دهند چرا كه خانواده‌های آسیب دیده همچون باتلاقی سرمایه‌های جامعه را می‌بلعند.


 

LEAVE YOUR COMMENT

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *