Home دیدگاه برجام از حرف تا عمل
برجام از حرف تا عمل
0

برجام از حرف تا عمل

0

داوود هرميداس باوند

روز گذشته ايران واكنش مقدماتي خود نسبت به كاهش تعهدات نسبت به توافق برجام را اعلام كرد. اين اتفاق را در عمل مي‌توان يك شوك به برجام دانست. برجام يك توافق ميان 5 عضو دايم شوراي امنيت به همراه آلمان و اتحاديه اروپا با جمهوري اسلامي ايران است. اين توافق در رابطه با موضوعي بود كه مربوط به حفظ و ثبات امنيت بين‌المللي به حساب مي‌آيد …

و برجام به تاييد شوراي امنيت سازمان ملل متحد نيز رسيده كه اين موضوع نشان از مهم بودن دستاوردي همچون برجام براي جهان است. اما خروج امريكا از برجام و عدم اجراي تعهدات پيش‌بيني شده در اين توافق كه با تحريم‌هاي بي‌سابقه دولت ترامپ عليه ايران همراه شد، انتظار اصلي ايران اين بود كه اروپا پايبندي خود به برجام را نه تنها در بيانيه و حرف بلكه در عمل نيز ثابت كند ولي نه‌تنها تعهدات خود را انجام ندادند بلكه ملاحظات ايالات متحده را در نظر گرفتند و سعي كردند تنها به لحاظ سياسي از برجام حمايت كنند. برجام به اين دليل موفق شد كه 5 عضو دايم شوراي امنيت سازمان ملل در طول چند سال با يكديگر همراه بودند. آنها چه در شوراي حكام آژانس بين‌المللي انرژي اتمي چه در شوراي امنيت و چه در فرآيند مذاكرات سعي كردند در برابر ايران موضع مشترك خود را حفظ كنند. اما زماني كه امريكا از برجام خارج شد نسبت به اجراي برجام اعلام پايبندي كردند و متعهد شدند تا منافع ايران را در برجام حفظ كنند و حداقل اجازه ندهند خريدو فروش نفت ايران متوقف شود و همچنين ساختار مالي را ايجاد كنند كه ارتباطي با امريكا نداشته باشد و حتي متعهد به سرمايه‌گذاري و انتقال تكنولوژي نيز بودند. اما هيچ يك از اين اقدامات پس از يك سال از خروج امريكا از برجام عملياتي نشد و عملا ايران را در معرض فشارهاي گسترده روز افزون امريكا قرار دادند. اگر بناست برجام حفظ شود بايد اتحاديه اروپا به مانند ايران به تعهدات خود در قالب اين توافق پايبند باشد. طي يكسال گذشته شاهد بوديم شركت‌هايي كه پيش‌تر در ايران سرمايه‌گذاري كردند نيز كشور را ترك كردند و دولت‌هاي اتحاديه اروپا نيز اگرچه عنوان كردند كه از تجارت با ايران حمايت مي‌كنند اما هيچگاه آن را اجرايي نكردند و حتي در مواردي همسويي خود با امريكا را اعلام كردند. مجموعه اين موضوعات نشان مي‌دهد كه طرف مقابل به تعهدات خود پايبند نبوده است. معني و مفهوم برجام اين بوده است كه ايران بخشي از فعاليت‌هاي هسته‌اي خود را كاهش دهد كه تا به امروز آژانش بين‌المللي انرژي اتمي اعلام كرده است كه ايران به‌‌طور كامل پايبند به تعهد خود بوده است ولي آنها تحريم‌هاي خود را پس از خروج امريكا از برجام برنداشتند و تحريم‌ها عليه ايران با وجود اجرايي بودن برجام عملي شد و اين موضوع باعث شد كه ايران در شرايط اقتصادي بسيار شكننده‌اي قرار بگيرد. بنابراين نامه روز گذشته از سوي رييس‌جمهور ايران را مي‌توان يك اخطار و هشدار به طرف‌هاي باقي مانده در برجام دانست. آنها بايد تكليف خود را در برابر برجام روشن كنند. آنها تعهد خود را به برجام بايد به صورت عملي نشان دهند. آنها اكنون اگرچه با خروج امريكا از برجام مخالف هستند و مخالفت عملي خود را نشان نداده‌اند. از همين رو مي‌توان نامه روز گذشته را يك هشدار و حتي شبه اولتيماتوم به طرف‌هاي باقي مانده در برجام دانست.

در حال حاضر اگر اروپايي‌ها اعلام مي‌كنند كه اين تفاهم به نفع جامعه بين‌المللي است و ايران هم تاكنون به اين تفاهم پايبند بوده است. اما يك توافق بايد به صورت متقابل باشد. اگر يك طرف به آن پايبند باشد بايد طرف ديگر نيز تعهدات خود را به صورت كامل اجرايي كند. اما اكنون نه‌تنها تعهدات خود را اجرايي نكرده بلكه خط‌مشي سكوتي را اتخاذ كرده و ملاحظات امريكا را بيش از حفظ برجام رعايت مي‌كند. اما برجام كه تنها يك اسم نيست بلكه بايد ترجمان عملي داشته باشد و اكنون بايد اروپايي‌ها تكليف خود را مشخص كنند كه قصد دارند با برجام چه كاري انجام دهند و ايران بر مبناي آن اقدامات خود را براساس شرايط موجود اتخاذ خواهد كرد.

در حال حاضر اين نامه مي‌تواند اروپا را ملزم به واكنش كند تا تعديلي در موضع امريكا براي حفظ برجام انجام دهند. آنها بايد نشان دهند كه آيا واقعا قصد حفظ برجام را دارند يا خير. اگر برجام بناست به‌طور كلي ناديده گرفته شود به ضرر جامعه بين‌المللي خواهد بود و اثرات بسيار نگران‌كننده‌اي براي منطقه خواهد داشت و حتي احتمال برخوردهاي سخت‌افزاري را نيز گسترش مي‌دهد. اما بازيگران اصلي برجام تنها اروپايي‌ها نيستند بلكه در سوي ديگر چين و روسيه دو عضو ديگر برجام نيز حضور دارند. اما حفظ برجام تنها با كلمات نبايد باشد. آنها اگرچه بر حفظ برجام تاكيد مي‌كنند، اما برجام تنها بازي با كلمات نيست. بلكه بايد اعمالي نيز انجام داد ولي در عمل به مانند اروپايي‌ها از سوي دو كشور اقدامات چنداني صورت نگرفته است. هركدام در جايگاه اقدام چشمگيري در حفظ برجام انجام ندادند و كشورهايي مانند هند نيز بحث انتقال كالا به ايران به‌جاي پول را مطرح مي‌كنند. چيني‌ها نيز در گفتار نسبت به رويكرد امريكا منتقد هستند اما در عمل اقدامي در قبال رفتارهاي امريكا انجام نمي‌دهند. اتحاديه اروپا به همراه چين و روسيه چالش‌هاي امنيتي مشترك دارند كه اصلي‌ترين آن حفظ صلح و ثبات امنيت بين‌المللي است. اگر جرياني ايجاد شود كه موجب گسترش درگيري‌ها در جهان شود آنها وظيفه دارند از اين مساله پيشگيري كنند. از طرفي ديگر همه كشورهاي عضو ملزم هستند كه از تصميم‌هاي شوراي امنيت پيروي كنند. شوراي امنيت نيز برجام را تاييد كرده و آن را به نفع صلح و ثبات امنيت بين‌الملل دانسته پس همه كشورهاي جهان بايد به برجام پايبند باشند و آن را اجرا كنند. با توجه به شرايط پيش آمده بعيد نيست بار ديگر فرآيند بازگشت پرونده ايران به شوراي امنيت آغاز شود. البته اميدوارم كه شرايط تعديل شود و كشورهاي اروپايي به همراه چين و روسيه مذاكرات جدي و قاطعي با امريكا انجام دهند و يك تعديل در موضع كنوني امريكا به وجود آورند و يك روزنه‌اي براي بهبود شرايط ايجاد شود.

منبع: روزنامه اعتماد 19 اردیبهشت 98

LEAVE YOUR COMMENT

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

چهار × یک =